PALUBA
January 20, 2017, 04:39:42 am *
Welcome, Guest. Please login or register.
Did you miss your activation email?

Login with username, password and session length
News:
Glavni pokrovitelj foruma Paluba
kompanija
Protexi Group System
http://www.protexigroup.co.rs/
 
   Home   Help Search Calendar Login Register  
Pages: [1]   Go Down
  Print  
Author Topic: Kraj Prvog S.R. i nastanak Vazduhoplovstvsva Kraljevine SHS  (Read 1834 times)
 
0 Members and 1 Guest are viewing this topic.
kosta1961
Prijatelj foruma
vodnik I klase
*
Offline Offline

Posts: 614


« on: December 19, 2014, 07:11:53 pm »

Po okončanju ratnih operacija u I S.R. Srpska Vrhovna komanda je odlučila da sve avione,koje je imala,prebaci na aerodrom kod Novog Sada,gde bi oni bili jezgro za stvaranje  vazduhoplovstva novo nastale države. Kao takav,pomenuti aerodrom,je  postao centar svih delatnosti vojnog vazduhoplovstva. Zbog toga je 8/21 novembra 1918g depešom izdala naredjenje,izmedju ostalog i da eskadrila 521 (prva srpska eskadrila) izadje iz sastava II armije i predje na aerodrom kod Novog Sada,gde će biti na raspolaganju I armiji.Sem toga stoji "Šef srpske avijatike izdaće naredjenje,da sav neprijateljski avijatičarski materijal sačuva i preda na rukovanje 521 eskadrili"Pored ovoga ,traženo je da se premeste srpski vazduhoplovci pripravnici-djaci iz Sedesa u Novi sad,gde bi produžili školovanje u Prvoj srpskoj pilotskoj školi.

Postupajući po naredbi pomenuta eskadrila je iz Niša prešla 11/24 novembra 1918g u Novi Sad ,i taj datum se može uzeti kao početak stvaranja vazduhoplovstva SHS.


* aeroms.jpg (712.04 KB. 980x732 - viewed 98 times.)

Aerodrom Novi Sad 1919g

Ipak,sve jedinice srpskog vazduhoplovstva su i dalje bile deo francuskog vazduhoplovstva,i pod njihovom komandom.To je trajalo do potpisivanja mirovnih ugovora,kada su postale samostalne.Kako je aerodrom u Novom Sadu bio najveći u to vreme i najbolje opremljen,i sav vazduhoplovni materijal francuske Aeronautike Istočne vojske sa solunskog fronta ,a koji je bio u Srbiji,je skupljen na tom aerodromu.Srpska avijatika je u to vreme imala 62 oficira,53 podoficira i 337 kaplara i redova,a raspolagala je sa 71 avionom,od čega je polovina bila Brege 14 i Spad 7.Francuzi su se spremali da se vrate u svoju zemlju pa su 22 marta 1919g izrazili spremnost da novonastalom vazduhoplovstvu predaju sve svoje avione iz francuske Aeronautike Istočne vojske.Medjutim ,u Madjarskoj je izbila revolucija, a u njenom suzbijanju učestvovali i francuzi,pa je predaja aviona  odložena.Oni su formirali svoju Ugarsku vojsku,i u sklopu nje i Vazduhoplivstvo(Aeronautique de l Armee d Hongrie).U ovo vazduhoplovstvo je ,privremeno,bila uključena i Srpska avijatika od 2 jula 1919g,a avijatičarski park u Novom Sadu(Park srpske vojske) je postao zajednički za snabdevanje eskadrile Ugarske vojske(508 eskadrila) i 1 i 2 Srpsku eskadrilu.Pored njih u ovom sukobu je  angažovana  i eskadrila iz Zagreba,koja je prebazirana kod Koprivnice.

Nakon smirivanja situacije u Madjarskoj ,počelo je vraćanje francuskog ljudstva,počev od septembra 1919g do februara 1920g kada se povukla i Francuska Direkcija Srpske Avijatike ,a sav vojni materijal  potpao pod komandu Vazduhoplovstva SHS.Nastupio je najteži period u životu Vazduhoplovstva Kraljevine Jugoslavije.

Nakon priključenja Države Slovenaca,Srba i Hrvata ,Kraljevini Srbiji 1 XII 1918g , Komanda 521 eskadrile-Prve Srpske eskadrile,koja se nalazila u Novom Sadu ,je po naredjenju poslala svoje oficire da prikupe sav avijatičarski materijal koji je ostao od Austrougarske.Ona je ,na teritoriji koja je ušla u sastav Kraljevine  SHS,ostavila uredjene aerodrome u Novom Sadu(Sajlovo),Sarajevo(Rajlovac) i Mostaru,ali  je ostavila i uredjena privremena letelišta. Od njih njih se 1919g formiraju  aerodromi Zagreb,Ljubljana i Maribor(Tezno) .U decembru 1918g u sporazumu sa Narodnim Vjećem u Zagrebu ,Vrhovna komanda se obratila komandi Prve i Druge armije da na teritoriji ovog vjeća formira nekoliko pukova,baterija i eskadrila,pa je tim povodom poslato nekoliko pilota.

Dok je na uredjenim letelištima i aerodromima zetečeno više završenih objekata ili u izgradnji,kao na aerodormu Novi Sad-Sajlovo i u Sarajevu-Rajlovac,dotle su ovi ostali bili bez ikakvih objekata.Takav je bio i aerodrom Ljubljana na kraju rata,obična ledina ,pa da bi ga koristili napravljeno je nekoliko baraka i dva hangara za avione.Zvanično je formiran 1 novembra 1919g sa Ljubljanskom eskadrilom nazvanom Letalska stotnija -Ljubljana(formirana 14 XII 1918g).Formiranje aerodroma i eskadrila je u prvo vreme išlo jako teško,jer nije bilo vazduhoplovnog osoblja.Tako da je formiranje takvih jedinica početo u Hrvatskoj i Bosni tek prvom polovinom 1919g.Pored ovih aviona i aerodroma zaposednute su i hidroavionske baze u Boki Kotorskoj i Kraljevici,gde su zarobljeni hidroavioni i nekoliko suvozemnih lovaca (5primeraka- Fenix D I i D II)austrougarskog mornaričkog vazduhoplovstva(MLW)


* aerodrom mostar 1919.jpg (243.97 KB. 877x354 - viewed 97 times.)

Mostarski aerodrom početkom 1919g

Krajem 1918g na aerodromima u Rajlovcu je pronadjeno i sakupleno oko 100 aviona,većim delom neispravnih,a u Mostaru 23, ali ispravna.Na zagrebačkom letelištu je pronadjeno pet neispravnih aviona,ali je zato na ljubljanskom pronadjen ogroman avijatičarski materijal. Pored ostalog i 100 aviona i 150 avionskih motora. Na železničkoj stanici Maribor je zarobljeno 8,a možda i 12 Hansa-Brandenburg C.I (250 KS) i UFAG C.I (250 KS) ,koje su Madjari pripremili za transport u svoju zemlju. Ipak i pored velikog broja aviona bilo je puno neispravnih ali i neupotrebljivih.Na letelištu Ljubljana su sakupljeni svi avioni nadjeni na letelištima Zagreb,Ljubljana i Maribor,i nakon odbacivanja neupotrebljivih aviona,ostalo je 82 aviona,a od tog broja oko 42 ispravna.Na ovom letelištu su prikuljeni svi privremeni hangari(šatori) i ostali avijatičarski materijal.U Novom Sadu je ostalo upotrebljivih 16,Rajlovcu 120,Mostaru 23.Sve ukupno je na ovim aerodromima i letelištima sakupljeno oko 240 upotrebljivih aviona,a od tog broja je bilo ispravno barem 150.Pored aviona slati su oficiri da skupljaju vozila koja su koristile austrougarske eskadrile.

Pored ovih aviona koji su bili austrougarskog porekla ,na letelištima u Igalu,Rumi ,Lugošu,Aradu i Segedinu je bio jedan broj aviona i tehnike nemačkog porekla.On je ostao nakon povlačenja Nemaca iz Bugarske.Tako je poručnik Jakov Djordjević poslat 23 decembra u Rumu sa dva kamiona da pokupi avijatičarski materijal koji je tu zatečen.Posle dva dana se vratio u Novi Sad sa tri demontirana aviona.Sav zaplenjen materijal je skupljen u tri centra,Novi Sad,Mostar, i Ljubljana,ali je većina ostala van hangara,izloženih vremenu,što je ovim krhkim drvenim avionima značajno skraćivalo radni vek.Jedino je u Mostaru postoji dovoljan broj hangada,u Ljubljani ih nije ni bilo,a u Novom Sadu je bio problem jer su hangare morali da dele sa avionima Srpske avijatike sa Solunskog fronta.

Nakon toga pristupilo se sredjivanju zaplenjenog materijala,gde je tehničko osoblje obavilo obiman posao.Obavljene su popravke,knjiženje i magacioniranje ,i slanje delova jedinicama,a radilo se o  velikom broju tipova aviona. Nedostatak delova je bio veliki ,pa su neki avioni bili prizemljeni nedeljama dok se deo ne nabavi. Tehničko osoblje se našlo pred velikom izazovom jer je bilo puno tipova aviona u različitom stanju,a nedostajali su stručni radnici.Neki su bili totalno neupotrebljivi,neki ispravni,pa neispravni,oštećeni više ili manje,polomljeni,nekompletni,neki u sklopovima,ili u delovima.Zbog toga su odabir aviona vršili prema starosti,broju komada nekog tipa,i minimum mogućnosti održavanja.Nakon primene ovakvog odabira ostali su u većem broju tipovi Branderburg B i C (školski),Aviatic D(lovački),Efag ,Albatros(izvidjački).Drugi tipovi su istali u manjem broju, a neki pojedinačno.Od ovog broja neki su se zadržali duže vreme u vazduhoplovstvu SHS,a neki samo kratko vreme.Oni su nastali u ratnoj proizvodnji,što je značilo da je izradjen na brzinu i ograničenim kvalitetom sirovina.Od ukupnog broja odabranih aviona ,neki nikada nisu upotrebljavani.(kao na primer Anatra-Anasal ,kada su ih pronašli neki su još bili u sanducima nemontirani,pa su takvi čuvani i nakraju rashodovani).


* mariborska stotnija.jpg (78.28 KB. 586x270 - viewed 96 times.)

Avion Hansa Brandenburg C I Letalske stotnije Maribor

Osoblje avijacije(mehaničare,pilote,puškare,fotografe i ostale specijaliste) novoformirane države su činili pripadnici Srpske vazduhoplovne komande,koji su se prve posleratne zime 1918/19 nalazili uglavnom na aerodromu kod Novog Sada,i pripadnika bivšeg austougarskog vazduhoplovstva.Veći deo njih je bio na aerodromu kod Sarajeva i Mostara i na novoformiranom aerodromu kod Zagreba,a manji deo na novoformiranom aerodromu kod Ljubljane i Teznu kod Maribora.Zanimljivo je da na aerodromima Novi Sad,Maribor i Ljubljana kod ljudstva moral bio na visok,dok na ostalim vladala velika napetost zbog nemira u Hrvatskoj.

Stanje puteva je u državi SHS bilo katastrofalno,pogotovu zimi,pa je prenos pošte za vojne i civilne vlasti ,obavljan avionima.Ovakav poštanski saobraćaj je počeo još kod proboja Solunskog fronta,kada su poštu prenosili avioni iz Makedonije do Soluna.Kako je srpska i francuska vojska napredovala,rute su postajale sve duže.Sa ovim se nastavilo i posle rata,i to najčešće sa Brege 14,ili Dorand AR,koji su se pokazali kao najbolji.U zimu 1918/19 poštu i ponekog putnika su prevozili izmedju Beograda,Niša,Skoplja,Sarajeva,Mostara i Soluna.Ovog poslednjeg jer je tamo i dalje postojao veliki avijatičarski park francuske istočne vojske.Vrhovna komanda je zahtevala da ovakav transport bude stalan i siguran.Zbog toga je ona obavestila komandu Druge armije da avionsku vezu izmedju Zagreba i Sarajeva ponekad vrše avijatičari u koje se ne sme imati puno poverenja.Problem je bio i u pogodnim terenima za sletanje,mnoga se nisu koristila kada su vremenske prilike loše.Za sletanje na tim stanicama su koristili terene koje je trebalo urediti,pa je traženo da se pošalju zarobljenici da ih poprave u Novom Sadu,Zemunu,Nišu i Skoplju.Zbog loših primanja ,avijatičari su na ovom poslu imali teškoća ,pa je traženo da piloti za svaki let dobiju po 100 dinara ,a mehaničari po 50 dinara.Pored svega nedostajali su i piloti ,jer su za ovaj posao najbolji bili Brege 14,a obučenih za let na njima nije bilo dovoljno ,pa su ih zvali sa odsustva ili one koji su bili u Hrvatskoj i Sloveniji.

Francuzi koji su bili na Balkanu su osnovali službu Mission Aeronautique d Orjent-MAO,koja je prenosila poštu i kurire po celom Balkanu.Njeno sedište je bilo u Carigradu,a povezivalo je delove francuske vojske koji su bili u Turskoj,Grčkoj,Ukrajni,Bugarskoj,Rumunini,Madjarskoj i Kraljevini SHS od 1918 do 1921g.U početku su koristili Brege 14,a kasnije  su koristili veće avione Farman 50.Od 1921g ovaj posao preuzima kompanija CIDNA koja je kasnije postala Franco-Roumaine,preteča Air France.


* aeroms5.jpg (433.85 KB. 980x610 - viewed 90 times.)

Brege 14 Kraljevine SHS na Novosadskom aerodromu 1919g

Pored svih teškoća koje je morala da savlada novostvoreno vazduhoplovstvo,u toku zime je austriska armija napala slovenačke položaje na demarkacionoj liniji.Eskadrila koja se nalazila na aerodromu kod Ljubljane(Ljubljanska letalska stotnija) je 12 januara 1919g izvršila prve borbene letove,i sa uspehom u više navrata dejstvovala po neprijatelju bombama i mitraljezima.Pored nje učestvovala je i Mariborska letalska stotnija sa aerodroma kod Maribora(formirana 15 XII 1918) sa ljudstvom hrvatskog i slovenačkog porekla.Zanimljivo  da je posle ovoga preletelo više austougarskih posada (jugoslovenskog porekla)  na aerodrom kod Ljubljane(Šiška).Avioni koje su koristile ove eskadrile su bili iz austrougarskog vazduhoplovstva stariji ,ali je bilo i novih koji su bili isporučeni neposredno pred kraj rata.

Prvom polovinom 1919g je počelo mirnodopsko uredjenje avijacije,pa je Vazduhoplovna komanda dobila pored štaba,škole i parka i 4 eskadrile,svaka armiska oblast po jednu.Tako je eskadrila bilo u Novom sadu,Zagrebu,Sarajevu,i Skoplju.Pored njih na aerodromima u Ljubljani i Mostaru bilo po jedno avio odelenje.Sem eskadrile u Skolju koja je nastala od aviona i ljudstva koje je zaostalo u Solunu,sve ostale eskadrile su bile mešovitog sastava.

Kasnije je Vazduhoplovna komanda u Novom Sadu preimenovana u Prvu vazduhoplovnu komandu.Ona je imala lovačke eskadrile, školu za izvidjače,školu za rezevne vazduhoplovne oficire(djačka četa).A onda je 1921g formirana škola za rezevne vazduhoplovne oficire u Valjevu i mehaničarska škola za podoficire u Petrovaradinu.Te godine je u Petrovaradinu obrazovan Vazduhoplovni arsenal,da bi 29 februara 1924g preimenovan u Vazduhoplovno tehnički zavod.Kasnije 1927g je premešten u Kraljevo,koji je postao centar tehničke službe vazduhoplovstva vojske.

Dvadesetih godina je postalo jasno da sav ratni materijal ,koji se trošio,mora zameniti,pa su 1922g ispitivane mogućnosti nabavke  novih aviona.

Logged
dzumba
Stručni saradnik - specijalne jedinice
kapetan bojnog broda
*
Offline Offline

Posts: 14 514


« Reply #1 on: December 19, 2014, 11:45:34 pm »

Занимљива тема.
Logged
mwolf
mladji vodnik
*
Offline Offline

Gender: Male
Posts: 233



WWW
« Reply #2 on: December 22, 2014, 02:06:30 pm »

Jako poučan tekst
hvala
Logged
Pages: [1]   Go Up
  Print  
 
Jump to:  

Powered by MySQL Powered by PHP Powered by SMF 1.1.19 | SMF © 2013, Simple Machines
Simple Audio Video Embedder

SMFAds for Free Forums
Valid XHTML 1.0! Valid CSS!
Page created in 0.086 seconds with 28 queries.