PALUBA
November 30, 2021, 10:17:59 am *
Welcome, Guest. Please login or register.

Login with username, password and session length
News: If you are experiencing problems during registration process, please contact us on jugica011@gmail.com
 
   Home   Help Login Register  
Na forumu PalubaInfo novoregistrovane članove odobravamo ručno, što može potrajati do 24 h
Del.icio.us Digg FURL FaceBook Stumble Upon Reddit SlashDot

Pages: [1]   Go Down
  Print  
Author Topic: Ometanje sistema PVO, vrste i tehnike, istorijat upotrebe  (Read 258 times)
 
0 Members and 1 Guest are viewing this topic.
Kubovac
Moderator
zastavnik I klase
*
Online Online

Posts: 1 614



« on: September 27, 2021, 05:34:09 pm »

Postoji nekoliko vrsta ometanja.
Neka su efikasna protiv jednih tipova radarskih sistema, dok mogu biti potpuno neefikasni (čak i kontraproduktivni) protiv drugih tipova raketnih i radarskih sistema PVO.
Efikasnost ometanja zavisi od nekoliko faktora, uključujući aspekte ometanja, sposobnosti operatera ometanja/radara, udaljenost ometanja itd.
Ne postoji "magična" metoda ometanja koja bi se mogla uspešno primeniti na sve tipove protivvazduhoplovnih raketnih sistema.

Navešću dve glavne vrste ometanja, suzbijajuća i obmanjujuća, a svaka vrsta koristi nekoliko tehnika ometanja. U onom obimu u kome su primenjena u praksi, navešću neke definicije, opise i neke primere.

Naravno da nije moguće navesti sve u jednom tekstu, ali će biti dovoljno da se sagleda kompleksnost aktivnosti elektronskog ometanja nišanskih radara i glava za samonavođenje raketa zemlja-vazduh, ali i protivmera koje su preduzimane da se ove mere ublaže.


Suzbijajuća ometanja (Denial jamming):

- Baražno šumno ometanje (Barrage Noise Jamming)
- Frekventno koncentrisano šumno ometanje (Spot Noise Jamming)
- Frekventno promenjivo šumno ometanje (Swept Spot Noise Jamming)
- Pokrivajuće pulsno šumno ometanje(Cover Pulse Noise Jamming)
- Modulisano šumno ometanje (Modulated Noise Jamming)


Obmanjujuća ometanja (Deceptive jamming):

- Ometanje lažnim ciljevima (False Target Jamming)
- Ometanje obmanjivanjem o daljini cilja (Range Deception Jamming: Range Gate Pull Off)
- Ometanje obmanjivanjem o uglovnim parametrima cilja (Angle Deception Jamming: Inverse Amplitude Modulation, Inverse Gain Jamming, Swept Square Wave)
- Ometanje obmanjivanjem o brzini cilja (Velocity Deception Jamming: (Velocity Gate Pull Off, Doppler Noise, Narrow-band Doppler Noise, Doppler False Targets))
- Monopulsno ometanje obmanjivanjem (Mono-pulse Deception Jamming: Cross Polarization Jamming, Cross Eye Jamming) )


Baražno šumno ometanje (Barrage Noise Jamming) je tehnika suzbijajućeg ometanja.
Pretežno se koristilo da bi se onemogućilo merenje daljine do cilja. Posebno se koristilo u ratu u Vijetnamu sredinom 60-tih godina prošlog veka, gde se pokazalo efikasnim protiv SON 4/9, radara za navođenje protivavionske artiljerije. Usled nemogućnosti određivanja daljine do cilja, nije bilo moguće odrediti ugao preticanja.
Ovakvo ometanje korišćeno je kroz ometač QRC-160-1, koji je nošen od strane taktičke avijacije SAD-a, iz sastava RV, kao što su F-4 ili F-105.
S obzirom da se cilj i dalje mogao pratiti po uglovnim parametrima, azimutu i elevaciji, ova tehnika nije bilo potpuna efikasna protiv raketnih sistema PVO poput SA-75 Dvina, koji su ovakve ciljeve mogli pratiti samo po uglovima, metodom navođenja sa tri tačke i uz podešavanje uključivanja radio-blizinskog upaljača 11 sekundi nakon poletanja rakete. Ovakve (slične) mogućnosti imali su i mlađi sistemi S-75 Desna, S-75M Volhov, kao i S-125 Pečora/Neva, ali i trupni 2K11 Krug.

Slika 1: Ometač QRC-160-1

[ Attachment: You are not allowed to view attachments ]

Slika 2: Prikaz na indikatorima oficira za vođenje raketa SA-75 Dvina, kod baražnog šumnog ometanja ometačem QRC-160-1

[ Attachment: You are not allowed to view attachments ]

Američke mornaričke snage su se odlučile za upotrebu AN/ALQ-51 uređaja za tehnike Ometanja obmanjivanjem o uglovnim parametrima (Angle Deception Jamming), koji su pretežno nosili avioni A-4, A-6, F-4 i F-8.

Radi ometanja obmanjivanjem nišanskog radara RS PVO Dvina, korištena je tehnika uglovnog ometanja – Obrnuta amplitudna modulacija (Inverse Amplitude Modulation) usmerena na bočne lepeze radara i koja generiše lažni signal koji zavarava radar da veruje da je cilj sa jedne strane nišana (fokalne tačke radara), uzrokujući da radar "ode" od cilja i izgubi zahvat. Ovaj tip ometanja bio je uspešan samo kod radara sa koničnim skeniranjem poput Dvine, Desne, Volhova ili Kruga, ali već kod monopulsnih sistema, kao što je recimo sistem Kub, ili CW sistema kao što je S-200, ova tehnika ometanja nije bila delotvorna.

Na ekranu operatera RS PVO Dvina ova tehnika je rezultirala odrazom (pačkom) cilja u obliku “brkova podvijenih na gore”. Automatsko praćenje ugla pratilo bi stranu „brkova“ gde su najširi, što bi bilo na krajevima “podvrnutih brkova”,  umesto sredine odraza što je uzrokovalo promašaj, pa je cilj trebalo pratiti ručno.

Slika 3: Prikaz na indikatoru oficira za vođenje raketa SA-75 Dvina kod Ometanja obmanjivanjem o uglovnim parametrima - Obrnuta amplitudna modulacija

[ Attachment: You are not allowed to view attachments ]

Sledeća tehnika Ometanja obmanjivanjem o uglovnim parametrima pod nazivom Inverzno ometanje pojačanim signalom (Inverse Gain Jamming) korišćeno je protiv radarskih sistema za upravljanje vatrom protivavionske artiljerije SON-4 i SON-9. Tokom praćenja mete, snop emitovan sa antene radara mehanički skenira oko praćene mete. Sistem za praćenje ciljeva nastoji da izjednači primljeni signal tokom rotacije, centrirajući tako cilj u preseku primljenih signala. Jači signal ometača odvući će odraz cilja od stvarne sredine (preseka), na kraju razbivši njegov zahvat cilja.

Sledeće korišćeni ometač, u drugoj polovini 60-tih godina prošlog veka, bio je ALT-6B koji je koristio tehniku suzbijajućeg ometanja Frekventno koncentrisano šumno ometanje „Spot Noise Jamming“ u E opsegu za suzbijanje gore navedenih pretnji. Imao je hidraulički podešen magnetron da usmeri svoju frekvenciju tokom leta prema određenoj poziciji protivvazduhoplovnog sistema. Ova tehnika je omogućila uži propusni opseg i veći opseg ometanja.

Ograničenja su bila da ste protiv jednog nišanskog radara sistema Dvina morali da ciljate tačno sa dva ALT-6B (epsilon/azimut) da bi ometali obe antene radara za praćenje ciljeva po azimutu i elevaciji jer nisu radile na identičnim frekvencijama i pružali su zaštitu samo ako je avion napadača bio između ometača i lokacije protivvazduhoplovnog sistema koji se ometa.

Godine 1966. Pojavio se novi ometač sa oznakom QRC-160-1A (ometač sa brzom reakcijom – Quick Reaction Capability). Koristio je tehnike suzbijajućeg ometanja Monopulsno šumno ometanje (Monopulse Noise Jamming) protiv nišanskih radara raketnog sistema Dvina.
Na indikatorima nišanskog radara Dvine, ova tehnika je rezultirala sa 6-8 vertikalnih šumova (linija) po ravni. U slučaju formacije sa 4 ometača, 24 do 32 vertikalne linije šumova mogle su potpuno zbuniti ili obmanuti operatore izazivajući duže vreme za akviziciju i zahvat meta, dajući  “Wild Weasel” vazduhoplovnim formacijama (preteče SEAD formacija) više mogućnosti.

Već sledeće godine, 1967., američke jedinice za elektronsko ometanje otkrile su frekvenciju raketnog transpondera sistema Dvina i proizvele su i počele koristiti unapređeni ometač QRC-160-1A koji je bio u mogućnosti da ometa i uguši taj signal. Pritom su avioni ometači bili opremljeni sa 2 ovakva uređaja, jednim za suzbijajuće Monopulsno šumno ometanje nišanskih radara Dvine, a drugi sa ometanjem (gušenjem) signala transpondera sa rakete prema nišanskom radaru na zemlji.

To je uzrokovalo, u trajanju od nekoliko meseci, veći broj neuspelih gađanja, kada su rakete gubile vezu sa radarom na zemlji. To je bilo u jednom trenutku toliko rašireno, da je bilo zabranjeno lansirati raketu ako se pre lansiranja, odgovarajućom proverom, ustanovi ometanje signala transpondera.

Ipak nepune dve godine kasnije, Sovjeti su modifikovali transponder na raketi tako što su mu pojačali snagu za 4 puta. Od tada, taktička avijacija SAD-a više nije koristila ove ometače za ometanje transpondera, ali ono što je zanimljivo da su strateške avijacijske snage SAD-a i dalje koristile ovaj ometač na svojim bombarderima B-52 i to čak tokom akcije Linebacker II krajem 1972. Godine, što je rezultiralo u značajnim gubicima ovih bombardera.

Ovaj ometač je nastavio svoj život u funkciji monopulsnog šumnog ometanja nišanskih radara Dvine, pa je doživeo i modifikaciju AN/ALQ-71, a zatim i AN/ALQ-72, koji je bio u stanju da ometa i nišanske radare sistema Neva i čak je u tu svrhu i dopremljen u Vijetnam. S obzirom da Vijetnam nije koristio niti imao Neve, ovaj ometač tada nije imao šansu da se pokaže u praksi.
Takođe, razvijena je i verzija AN/ALQ-87, koja je frekventno prilagođena za ometanje nišanskih radara raketnih sistema PVO Desna i Volhov.

Slika 4: Ometač AN/ALQ-72

[ Attachment: You are not allowed to view attachments ]

Sa druge strane, Mornaričke snage SAD-a, razvile su ometač AN/ALQ-49, frekventno prilagođen za obmanjujuće tehnike Ometanja obmanjivanjem o uglovnim parametrima cilja (Angle Deception Jamming) za sisteme PVO Desna i Volhov.
Ovaj ometač koristio se paralelno sa starijim AN/ALQ-51, prilagođenim za sistem Dvina.

1970. Godine razvijen je ometač AN/ALQ-101, koji je istovremeno mogao da vrši ometanje i radara sistema Dvina i sistema Volhov. Kada su ovaj sistem koristile “Wild Weasel” grupe, označavao se kao AN/ALQ-105.

Sledeći tehnološki iskorak bila je pojava ometača AN/ALQ-131, koga je koristilo američko vazduhoplovstvo (USAF). To je bio prvi ometač sa re-programabilnim softverom i digitalnim procesorom. Koristio je obmanjujuću tehniku Ometanja lažnim ciljevima (False Target Jamming).

Tehnika Ometanja lažnim ciljevima je bila veoma efikasna protiv nišanskih radara sa konstantnom frekvencijom (učestalošću) emitovanja pulseva unutar jedne sekunde (PRF). Na taj način ometač može izvršiti kalkulaciju kada će sledeći impuls doći, da bi kreirao sopstveni impuls neposredno pre i neposledno posle impulsa sa radara, tako kreirajući lažne ciljeve pre i posle impulsa sa radara, što se tako prikazivalo i na indikatorima u stanicama za upravljanje vatrom.
Ova tehnika je ipak bila uspešna samo kod najstarijih tipova nišanskih radara i to uglavnom kod protivvazduhoplovne artiljerije.

Raketni sistemi PVO, čak i oni prvi poput Dvine, imali su promenjivu učestalost emitovanja pulseva, tako da ometač nikad nije mogao da zna kada će tačno sledeći impuls stići, pa je slao sopstvene pulseve po prostom vremenskom tajmeru, tako da se lažni cilj uglavnom prikazivao iza stvarnog cilja.

Unapređeni ometač AN/ALQ-131 je u velikoj meri prevazišao ove probleme uz pomoć softvera koji je mogao da prati i predvidi PRF pretnje, odnosno promenjivost učestalosti emitovanja pulseva unutar jedne sekunde.
Na taj način, ovaj ometač uspevao je da tehnikom Ometanja lažnim ciljevima stvori 7 do 8 lažnih ciljeva koje su imale različite veličine, a neke od njih su postavljene ispred / iza (bliže-dalje) od postavljača smetnji.

Slika 5: Ometač AN/ALQ-131

[ Attachment: You are not allowed to view attachments ]

Slika 6: Prikaz lažnih ciljeva na indikatoru oficira za vođenje u Stanici za vođenje raketa

[ Attachment: You are not allowed to view attachments ]

Tokom 70-tih godina razvijen je ometač za novi lovac F-15 pod oznakom AN/ALQ-131, koji je bio specijalizovan za ometanje radarskih kompleksa sistema S-25 Berkut, SA-75 Dvina, S-75 Desna, S-75M Volhov i 2K11 Krug.
Uspešnog ometača za sisteme S-200V i 2K12 Kub u ovom trenutku još uvek nije bilo, iako su se koristili pre svega obmanjivačke tehnike Ometanje obmanjivanjem o daljini cilja.

Što se tiče obmanjivačkih tehnika Ometanja obmanjivanjem o daljini cilja, postoji još jedna tehnika koja se upotrebljavala, a to je tehnika “Povlačenja daljine” ili “Range Pull Off”. Tehnika se sastojala u tome da  ometač emituje impulse kada ga radarski impuls pogodi, a zatim polako uvodi impuls vremenskog kašnjenja impuls po impuls, pa će to izgledati kao da se cilj razdvojio na dva dela. Pravi cilj će biti ispred, a lažni cilj ometača pozadi, na indikatoru daljine oficira za vođenje raketa.

Ovde se možemo prisetiti obaranja F-16CG tokom NATO bombardovanje SR Jugoslavije 1999-te godine, kada je oficir za vođenje 3. Rd PVO sistema S-125 Neva, ispravno prepoznao lažni cilj koji se nalazio iza pravog cilja i izvršio navođenje operatora ručnog praćenja po azimutu i elevaciji na stvarni cilj. Ostalo je istorija.

Tako su tokom 70-tih godina razvijeni ometači poput ALQ-126, koji su nosile i starije vazduhoplovne platforme poput A-4 ili A-6, ali novije letelice toga doba poput  F-14 ili F/A-18, a nose ga savremene platforme za ometanje i SEAD borbu poput EA-6B Prowler. Ometač se zadržao i do današnjih dana. Koristi se za ometanje mono-pulsnih radara, a uz dodatak ometača AN/ALQ-162 koji je specijalizovan za ometanje poluaktivnih glava za samonavođenje u protivvazduhoplovnim raketama koji rade sa kontinualnim talasima (CW), može ometati i rakete raketnih sistema poput S-200V ili 2K12 Kub.

Pored toga, za efikasno suprotstavljanje raketnom sistemu PVO Kub, razvijen je krajem 80-tih i početkom 90-tih godina prošlog veka i ometač AN/ALE-50, posebno specijalizovan za raketne sisteme Kub i njihove nišanske radare, iako može biti upotrebljen uz manja prilagođavanja i protiv radara ostalih raketnih sistema (na primer Neva i sl.).

Dalji razvoj vodio je ka izradi ometača AN/ALQ-135 unapređenih karakteristika, koji danas nose avioni tipa F-16 i F-15. Ovaj ometač je dostigao inicijalnu operativnu sposobnost tokom 2015. godine

Slika 7: Ometač AN/ALE-50

[ Attachment: You are not allowed to view attachments ]

Slika 8: Ometač AN/ALQ-135

[ Attachment: You are not allowed to view attachments ]


* QRC-160-1.jpg (109.93 KB, 1024x768 - viewed 0 times.)

* Dvina baražno ometanje daljine.jpg (190.4 KB, 1258x625 - viewed 1 times.)

* Dvina inverzno baražno ometanje daljine.jpg (74.28 KB, 300x521 - viewed 2 times.)

* AN ALQ-72.jpg (125.81 KB, 960x640 - viewed 0 times.)

* AN ALQ-131.jpg (34.09 KB, 451x309 - viewed 0 times.)

* Dvina lažni ciljevi.jpg (81.05 KB, 300x521 - viewed 0 times.)

* AN ALE-50.jpg (200.29 KB, 1024x649 - viewed 1 times.)

* AN ALQ 135 na F-15.jpg (89.23 KB, 800x645 - viewed 0 times.)
« Last Edit: September 28, 2021, 10:13:31 am by Kubovac » Logged
Pages: [1]   Go Up
  Print  
 
Jump to:  

Na forumu PalubaInfo novoregistrovane članove odobravamo ručno, što može potrajati do 24 h
Powered by MySQL Powered by PHP Powered by SMF 1.1.19 | SMF © 2013, Simple Machines
Simple Audio Video Embedder

SMFAds for Free Forums
Valid XHTML 1.0! Valid CSS!
Page created in 0.023 seconds with 22 queries.