PALUBA
November 18, 2017, 04:50:35 pm *
Welcome, Guest. Please login or register.
Did you miss your activation email?

Login with username, password and session length
News: Prilikom registracije unesite ispravnu e-mail adresu jer na toj adresi dobijate mail za aktivaciju Vašeg naloga. Proverite obavezno i spambox...
 
   Home   Help Search Calendar Login Register  
Pages: [1]   Go Down
  Print  
Author Topic: Vojno školski sistem JA i JNA 1945-1958  (Read 4762 times)
 
0 Members and 1 Guest are viewing this topic.
duje
kapetan bojnog broda
*
Offline Offline

Gender: Male
Posts: 17 895



« on: September 13, 2009, 12:42:21 pm »




         Vojno školski sistem Jugoslavije i školovanje kadrova za potrebe JA i JNA

Jugoslavija je bila jedna od malobrojnih država, koja je imala potpuno razvijen sistem vojnog školstva, u kojem je školovala kadrove za potrebe narodne obrane i društvene samozaštite. Vojno školstvo pratilo je promjenu doktrine i političke situacije u svijetu, pa su tako vojne škole same predlagale promjene u školstvu. Razvoj vojnog školovanja možemo u osnovi podijeliti u tri razdoblja:
1.   izgradnja vojnog školstva od 1945-1958
2.   razvoj vojnog školstva od 1959-1970
3.   razvoj vojnog školstva od 1971-1991

Zametke vojnog školstva možemo potražiti već u vrijeme NOB. Jedini izvor komandnog kadra, u početku, bili su borci NOB, koji su imali iskustva u dotadašnjim borbama (nešto i iz građanskog rata u Španjolskoj). Prvi tečajevi za školovanje starješinskog kadra bili su izvedeni več 1941 godine. Komandant »Kamniškog bataljona« (Marjan Dermastja) napisao je prvi priručnik sa naslovom »Kratak tečaj za partizanske komadante« U njem je sistematizirao temeljna načela partizanskog ratovanja. Kasnije su bile formirane vojne i oficirske škole. Odlukom glavnog štaba Hrvatske, 20. 02.1942, bila je formirana prva oficirska škola. Razvoj partizanskog školstva, kao prethodnica jugoslovenskog vojnog školstva je svakako naređenje vrhovnog komandanta NOB od 04.11.1942, o formiranju vojne škole NOB i POJ (partizanski odredi Jugoslavije).
Razdoblje od 1945-1958 možemo podjeliti u dva djela 1945-1950 i 1951-1958, koje ću obraditi u ovom prilogu.
                       
U to vrijeme bilo je jako puno improvizacije (»lutanja«), često se je mijenjao sistem školovanja, što je bila posljedica prelaza iz ratnog u mirnodobski period. Na kvalitetu školovanja bitno je uticalo opće obrazovanje (završene civilne škole), koje je imao komandni kadar NOB. Po nekim procjenama je sredinom 1945, od ukupnog broja oficira samo polovica imala završenu osnovnu školu, odnosno tri četvrtine takvih koji nisu završili malu maturu. Zato je 05.07.1945 naređeno, da moraju komandanti armija organizirati večernje škole za podizanje općeg obrazovanja. Svi oficiri morali su završiti četiri razreda gimnazije sa malom maturom. Na kraju rata 15.05.1945 su za potrebe JA djelovale slijedeće vojne škole:

-Vojna akademija DFJ (demokratske federativne Jugoslavije) formirana 21.11.1941
-Automobilska oficirska škola
-Škola za veze generalštaba JA
-Šrva pilotska oficirska škola
-Pilotska podoficirska škola
-Vojna muzička škola
-Uprava škola i tečajeva mornarice NOVJ (narodno oslobodilačke vojske Jugoslavije)
-Viša škola generalštaba JA za komandante divizija i višeg vojnog kadra
-Veći broj škola i tečajeva za oficire i podoficire rodova i službi

Nacionalni i brojčani sastav 1. generacije vojne akademije DFJ (Demokratske Federativne Jugoslavije). Formirana su bila 4 bataljona.
Srba 1005
Hrvata 324
Slovenaca 199
Crnogoraca 283
Bosanaca i Hercegovaca (muslimana) 139
Makedonaca 164
Albanaca 54
Ukupno 2168 kandidata.

Nastavni kadar bio je najveći problem, posebno za vojne predmete. Predavači za vojne predmete bili su večinoma oficiri kraljevske vojske, koji su se vračali iz zarobljeništva. Među njima je bila izvedena selekcija-čistka, pa su i sami radi prozapadne orijentacije napuštali akademiju (treba imati u vidu vrijeme kada se to događa). Na njihova mjesta dolazili su oficiri, koji su već završili neke vojne škole. Za opće predmete angažirani su profesori sa civilnih fakulteta.
Nastavni program 1. generacije vojne akademije DFJ
opći predmeti: povijest, povijest jugoslovenske književnosti, povijest jugoslovenskih   naroda, strani jezik (engleski ili francuski ili ruski), matematika, fizika, geometrija, kemija, tjelesni odgoj i higijena;
opći vojni predmeti: geografija, taktika, fortifikacija, naoružanje, topografija         
stručni vojni predmeti: gađanje sa pješadijskim naoružanjem, pješadijsko  ekserciranje, bojna i strojeva pravila, vojna služba

Poseban predmet bio je politički odgoj. Nastavni plan važio je samo za prvu godinu.

U to vrijeme se u školovanje podoficira nije polagalo puno pažnje, jer se smatralo da je to viša vojnička nego starješinska dužnost.

Čitav vojni školski sistem bazirao se na sistemu školovanja u SSSR. I literatura je bila samo iz SSSR, malo su se koristila i iskustva iz NOB. Na vojnim školama bili su prisutni oficiri iz SSSR-a kao vojni instruktori. Puno oficira, podoficira i boraca iz JA slano je na školovanje u SSSR, što se vidi iz slijedećeg:
Pješadijske škole 620
Artiljerijske škole188
Protuzračne škole 18
Ariljerijsko-tehničke škole 45
Inžinjerijske škole 60
Škole veza 116
Tenkovske škole 59
Školu konjice 37
Pilotske škole 410
Pomorske škole 21
Sanitetne škole 73
Političke škole 49
Ukupno 1696

Pregled podoficira i boraca upućenih na školovanje iz mornarice i avijacije 1945:
Pilotska podoficirska škola 707
Pomorska podoficirska škola 53
Ukupno 760


Koliki je bio utjecaj sovjetskog sistema možemo pročitati u tekstu generala Vjekoslava Klišanića, gdje naglašava, da mora biti organizacija vojnih škola i učilišta po uzoru na Crvenu armiju (nazivi škola, programi, norme, standardi itd.)

31.07.1945 naređenjem GŠ JA reorganizirano je vojno školstvo kopnene vojske i avijacije. Raspustili su vojnu akademiju DFJ i formirali nakoliko vojnih učilišta za rodove kopnene vojske. Formirane su bile oficirske škole i učilišta:

1. oficirske škole
-pješadijska oficirska škola u Sarajevu
-artiljerijska oficirska škola u zagrebu
-inžinjerijska oficirska škola u Šabcu
-pilotska oficirska škola u Pančevu
-oficirska škola za veze u Beogradu
2.vojna učilišta ( za školovanje mlađeg kadra za zvanje oficira)
-artiljerijsko vojno učilište
-inžinjerijsko vojno učilišt-pilotsko vojno učilište
-vojno učilište za zveze

Vojna akademija DFJ preformirana je u pješadijako vojno učilište, a pitomci na školovanju su produžili školovanje na adekvatnim učilištima. Vojna učilišta su formirana uz formirane oficirske škole. Budući pitomci se upisuju iz vojske ili civilnih škola (uslov je zdravstvena sposobnost i 6 razreda gimnazije), školovanje je počelo 1.11.1945.
Kriteriji (zdravstvena sposobnost, a pogotovo 6 razreda gimnazije) nisu poštivani, primljeno je oko 800 kandidata od kojih je većina bila iz vojske.
Iako je bilo u naređenju naređeno formiranje samo 5 vojnih učilišta je u periodu od 1945-1948 formirano 18 učilišta.
Učilišta formirana između 1945 i 1948
 
                          1945
    Naziv                                            mjesto                   trajanje školovanja
 Pješadijsko vojno učilište              Sarajevo                         2 godine
Artiljerijsko vojno učilište               Zagreb                           14 mjeseci
Artiljerijsko tehničko vojno učil.      Zagreb                           14 mjeseci
Vojno učilište veza                       Beograd                         14 mjeseci
Pilotsko vojno učilište                   Pančevo                         2 godine
Protuzračno art. vojno učil.           Zagreb                          18 mjeseci
Inžinjerijsko vojno učilište             Šabac                             18 mjeseci
Tenkovsko vojno učilište              Beograd                         2 godine
Geodetsko vojno učilište              Zemun                           21 mjesec
Vojno sanitetsko učilište              Beograd                        2 godine
                         1946
Pomorsko vojno učilište              Dubrovnik                     3 godine
                         1947
Pilotsko-tehničko vojno učilište    Rajlovac                       1-1,5 godine
Vojnopomorsko tehničko učilište  Divulje                           3 godine
Financijsko vojno učilište          Sremska Kamenica             2 godine
Vojno političko učilište                Beograd                        10 mjeseci
Vetrinarsko vojno učilište            Ljubljana                        2 godine
Intendantsko vojno učilište          Sombor                         2 godine
                         1948         
                             
Vojno kemijsko učilište                 Šabac                             18 mjeseci

U periodu od 1945-1952-1954, kada se vojna učilišta preformiraju u vojne akademije, školovanje je završilo 12.000 mladih oficira sa činom zastavnika- potporučnika. U onom razdoblju je najprije školovan komandni kadar, kasnije tek tehnički (okolnosti-tek završeni rat)
Pregled oficirskih škola koje su bije formirane izmađu 1945 i 1950 godine

                         1945
     Naziv                                    lokacija             trajanje školovanja
Automobilska oficirska škola            ?                           5-6 mjeseci
Pješadijska oficirska škola             Sarajevo                   10 mjeseci
Oficirska škola KNOJ                    Beograd                    12 mjeseci
Artiljerijska oficirska škola             Zagreb                     14 mjeseci
Protuzračna art. oficirska škola      Zagreb                     13 mjeseci
Oficirska škola za veze                 Beograd                    13 mjeseci
Tenkovska oficirska škola              Bela Crkva                11 mjeseci
Inžinjerijska oficirska škola             Šabac                      1 mjeseci
Oficirska škola konjice                  Zemun                     4,5 mjeseci
Sanitetna oficirska škola               Beograd                    ?
                          1946
Vojnopomorska oficirska škola   Dubrovnik-Divulje   1-2 godine
Oficirska škola obalne art.           Meljine                     9 mjeseci
Intendantska oficirska škola         Sombor                   12 mjeseci
                          1947   

Kemijska oficirska škola              Šabac                       10 mjeseci
Artiljerijska teh. oficirska škola   Zagreb                       12-28 mjeseci
Oficirska škola za fizički odgoj   Beograd                       12 mjeseci
Vojnopolitička oficirska škola    Beograd                        5 mjeseci
                          1948
Financijska oficirska škola           Sombor                     10,5 mjeseci
Pilotska oficirska škola                 Kovin                      12 mjeseci
                           1950 
Vojno pom. mašinska ofic. škola     Divulje                     2 godine
Viša pilot.tehnička ofic. škola        Zemun                     2 godine 

Poslije 1950 bile su formirane Geodetska oficirska škola i Viša tehnička oficirska škola. Oficirske škole završilo je oko 35.000 oficira, skoro polovina u pješadiji i KNOJ (korpus narodne odbrane Jugoslavije)

Školovane podoficira u klasičnom obliku počeo je tek poslije 1950 godine, jer se smatralo, da oni obavljaju vojničke dužnosti. Izuzetno su školovani pojedinci u inostranstvu. Iako su neke oblike školovanja zvali podoficirske škole, to su bili tek kursevi. Kursevi za podoficire su organizirani na osnovu naređenja br. 510 od 04.09.1945 u diviziijama, brigadama i pukovima. Na kursevima su školovali za pješadiju, konjicu, inženjeriju, veze, tenkiste, artiljeriju, pozadinu...
Personalna uprava je tek 1949 izradila analizu potreba podoficirskog kadra, u toj analizi još nije istaknuta potreba po formiranju podoficirskih škola.

1946 godine formirane su prve vojno industrijske škole (to nisu klasične vojne škole).U njima je školovan kadar za potrebe vojne industrije i potrebe JA. 1949 je djelovalo 6 industrijskih vojnih škola sa oko 2000 učenika, kraj 1950 bilo je 18 takvih škola.

Usvajanjem rezolucije inform biroa (28.6.1948) počele su u vojnom školstvu preinake. Napuštan je strogi utjecaj vojnog školstva SSSR-a, instruktori su otišli, JA nije više slala oficire na školovanje (za viša oficirska zvanja) u SSSR. Pokazala se je potreba po formiranju vojnih akademija sa odgovarajućim fakultetima. Vojna akademija formirana je naređenjem ministra narodne obrane 30.07.1948. Prva generacija počela je sa školovanjem 01.10.1948 na općem vojnom fakultetu. 1949 godine akademije su dobile svoje prave nazive.

Škole rezervnih oficira bile su u sastavu odgovarajućih oficirskih škola i vojnih učilišta. Školovanje je sa 11 mjeseci skraćeno na 9. 1948 djelovalo je 16 takvih škola. Poslije školovanja su budući rezervni oficiri otišli na dvomjesečno stažiranje u jedinice i postali rez. oficiri. Takav sistem školovanja rez. oficira trajao je do 1950 godine bez promjena.
U jugoslovenskim vojnim školama su se u prvim poslijeratnim godinama školovali i budući oficiri iz Bugarske i Albanije.





Za izradu ovog priloga je korištena knjiga mag. Zvezdana Markovića »Jugoslovanska ljudska armada« tiskana 2007 godine.

Duje
Logged
Vladimir Ivanović
Stručni saradnik OMJ
poručnik fregate
*
Offline Offline

Gender: Male
Posts: 4 181


Da sam nomalan, poludio bih.


« Reply #1 on: September 13, 2009, 02:23:18 pm »

Negdje imam kod kuće diplomu mog pokojnog oca iz škole veze Šent Vid iz neke 1946 pa nadalje. Trebam to naći i okačiti na forum. Interesantno za pogledati.



* Ljubomir, radionica veze resize.jpg (119.68 KB. 800x571 - viewed 133 times.)




* 29 smanjena.jpg (135.46 KB. 700x981 - viewed 127 times.)

Logged
Pages: [1]   Go Up
  Print  
 
Jump to:  

Powered by MySQL Powered by PHP Powered by SMF 1.1.19 | SMF © 2013, Simple Machines
Simple Audio Video Embedder

SMFAds for Free Forums
Valid XHTML 1.0! Valid CSS!
Page created in 0.035 seconds with 28 queries.