PALUBA
November 18, 2018, 12:47:31 am *
Welcome, Guest. Please login or register.
Did you miss your activation email?

Login with username, password and session length
News: Važno,
Obaveštenje o dopunama pravilnika foruma
 
   Home   Help Search Calendar Login Register  
Del.icio.us Digg FURL FaceBook Stumble Upon Reddit SlashDot

Pages: [1]   Go Down
  Print  
Author Topic: Tvrđava Kastel  (Read 4689 times)
 
0 Members and 1 Guest are viewing this topic.
Dreadnought
Global Moderator
kapetan bojnog broda
*
Offline Offline

Posts: 22 044



« on: March 29, 2010, 07:17:51 pm »

Tvrđava Kastel


* kastel 4.jpg (150.76 KB. 788x587 - viewed 256 times.)


Tvrđava Kastel se nalazi u Banjoj Luci i predstavlja najstariji istorijski spomenik u ovom gradu. Sagrađena je na levoj obali Vrbasa, između današnjeg Gradskog mosta i ušća reke Crkvene. U prošlosti Kastel je bio jako vojničko utvrđenje i štitio je kotlinu Vrbasa od neprijateljskih naleta, pre svega sa severa. Tvrđava je sa svih strana opasana debelim kamenim zidovima, na kojima su podignute puškarnice i osmatračnice. U njenoj unutrašnjosti, pored letne pozornice, igrališta za djecu i nacionalnog restorana danas se nalazi Zavod za zaštitu kulturnog i prirodnog nasleđa RS koji radi od 1976. godine.

Ukupna površina kompleksa Kastel iznosi 48.000 kvadratnih metara, od toga unutar bedema 26 610 kvadratnih metara, a izvan bedema oko 21.390 kvadratnih metara. Bedeme čine devet bastiona i dve kapi kule u sklopu bedema. Unutar bedema nalazi se više objekata, među kojima centralni logor sa dve kule i malim arsenalom, centralni arsenal, tzv. kamena zgrada, te više različitih zidova koji su delili i formirali pojedine interne prostore.


* kastel 7.jpg (66.17 KB. 597x445 - viewed 188 times.)



Istorija

Na mestu tvrđave Kastel su pronađeni brojni ostaci i predmeti iz vremena Rimskog carstva. Najverovatnije su prvo utvrđenje (Kastra) sagradili Rimljani u 2. veku. Kastra se nalazila u graničnom pojasu između dve nemirne ilirske provincije Dalmacije i Panonije. Pripadala je tadašnjoj Dalmaciji, kao njen najseverniji dio. Ovo utvrđenje se moglo nalaziti u jugoistočnom delu današnje tvrđave Kastel, gde su se svakako nalazile i upravne zgrade, dok su civilni sadržaji verovatno bili raspoređeni severozapadno od vojnog logora.

Još jednu potvrdu da je postojalo antičko naselje na mjestu današnjeg Kastela svedoči i poznati žrtvenik posvećen bogu Jupiteru. Na tom lepo klesanom kamenom spomeniku pronađenom 1895. prilikom popravljnja mosta na Crkveni, stoji natpis čijom je dopunom dešifrovan tekst:"Jupiteru najvećem geniju ovog mesta Sicinije, Makrin, konzularni beneficijar provincije Gornje Panonije, ispunio je zavet dobrovoljno i sa zahvalnošću." Iz natpisa se zaključuje da je žrtvenik bio postavljen najverovatnije u blizini Jupiterovog svetilišta. Ovaj žrtvenik je pouzdana indicija da se na mestu njenog nalaska locira grad vojnog karaktera sa lokalnom upravom.

Naselje se u kasnoantičkom periodu razraslo i obogatilo i u vojnim, civilnim, sakralnim, privrednim i administrativnim sadržajima. Posebno su značajni nalazi u priobalnom pojasu tvrđave gdje su zidovi pravilno tesarski obrađeni i govore o zreloj arhitekturi jake fortifikacije značajnih razmera.


* kastel 3.jpg (70.46 KB. 441x588 - viewed 329 times.)


Po doseljavanju Slovena, tvrđava je razorena i na njenom mjestu je nastalo slovensko naselje gradinskog tipa. U srednjem veku nema pouzdanih podataka o ovoj lokaciji, a ulogu Kastre tada preuzima utvrđeni grad koji se nalazio u južnom delu današnje Banjaluke.

U povelji iz 1525. godine precizno se navodi da je Banja Luka zapravo ime tvrđave koja se zvala CASTELL NOSTRO BAGNA LUCA. Iz sadržaja navedene povelje, moglo bi se čak zaključiti da je tvrđava Banja Luka bila izgrađena na mestu nekog starijeg i manjeg utvrđenja poslije 1463. godine, kao deo granice na Vrbasu u sistemu odbrane ugarskog kraljevstva protiv Turske (Jajce je bilo najjužnija tačka).

 
Zapadna strana


* zapadna strana.jpg (81.27 KB. 684x405 - viewed 175 times.)


Nakon turskog osvajanja u 16. veku, Banja Luka postaje sedište bosanskog sandžaka i tvrđava na ušću Crkvene ponovo postaje važan vojni i administrativni centar. Sam Kastel će biti 1587 dograđivan da bi za vlade sultana Mehmeda III, na prelazu iz 16. u 17. vek bio pretvoren u grad.

Kastel se razvijao i tokom 17. veka, a svoje konačne gabarite je dobio 1714. godine za vreme Numan-paše Ćuprilića.

Obnova, proširenje i ojačavanje tvrđave svakako su bili podstaknuti učestalošću austro-turskih ratova krajem 17. i u prvim decenijama 18. veka. Inženjeri-graditelji tada su je proširili, po uzoru na ravničarske tvrđave (tkz. Vobanov sistem) preko Save, te njena silueta dobila današnju formu izduženog trapeza omeđenog bedemima, bastionima sa kulama i podzemnim prolazima, dok je vodenim šancem okružena sa zapadne strane.

O izgledu tvrđave i grada u prvoj polovini 18. veka dosta detaljno nas obavještavaju austrijske karte nastale u vrijeme austrijsko-turskog rata 1737. godine i velike bitke pod Banja Lukom koja se vodila 4. avgusta te iste godine.

Iz osamdesetih godina 18.veka potiču nešto pouzdaniji opisi i nacrti tvrđave. Iz tih novijih opisa, postoje podaci o postojanju 30 ambara za žito kao i postojanje tzv. carevog ambara. Sve do 1826. u sklopu tvrðave nije ništa obnavljano, ali te godine je u tvrđavi izgrađeno jedno od banjalučkih javnih kupatila, hamama, takozvano Vojno kupatilo.


* kastel 1.jpg (154.51 KB. 783x584 - viewed 122 times.)


Jedini objekat vojne namene znatnijih dimenzija iz tog perioda podignut je uz jugozapadne bedeme tvrđave oko 1865. godine. Objekat, kasnije nazvan kasarna za artiljerce, podignut je na zapadnoj strani na samoj obali Vrbasa, na podignutoj terasi sa podzidom od sedre (odmah do današnjeg mosta Patre). Pravougaoni prozori u austrougarskom periodu su obradom od opeke dobili polukružni oblik. Prema ostacima drvenih greda na fasadama može se pretpostaviti da je zgrada imala neku vrstu drvenih verandi, ili šetnica, osmatračnica.


* kastel 6.jpg (129.02 KB. 784x583 - viewed 128 times.)


Godine 1737. desila se najpoznatija bitka kod tvrđave Kastel. Snažne austrijske jedinice pod komandom generala Hildenburghauzena su prodrle u dolinu Vrbasa i u julu mesecu počele opsedati Kastel. Međutim, dok je austrijska vojska udarala na tvrđavu, iznenada joj je udario s leđa bosanski vezir Ali-paša Hekimoglu i do nogu potukao austrijsku vojsku, koja je imala ogromne gubitke.

U 19. veku Kastel, kao i druge tvrđave gubi značaj koji je do tada imao.



* kastel 5.jpg (117.46 KB. 508x674 - viewed 236 times.)



Izvor: www.travelbh.net, Wikipedia

« Last Edit: March 29, 2010, 07:43:48 pm by dreadnought » Logged
Vladimir Ivanović
Stručni saradnik OMJ
poručnik fregate
*
Offline Offline

Gender: Male
Posts: 4 360


Da sam nomalan, poludio bih.


« Reply #1 on: March 29, 2010, 08:26:38 pm »

I na slici Kastel1.jpg zgrada u kojoj ja živim u pozadini.
Logged
Dreadnought
Global Moderator
kapetan bojnog broda
*
Offline Offline

Posts: 22 044



« Reply #2 on: August 12, 2013, 02:13:31 pm »

Nekoliko fotografija tvđave iz Kastel.



* Tvrđava Kastel_Banjaluka.jpg (116.57 KB. 1024x768 - viewed 175 times.)



* Tvrđava Kastel_Banjaluka_1.jpg (112.57 KB. 1024x768 - viewed 237 times.)



* Tvrđava Kastel_Banjaluka_2.jpg (109.91 KB. 1024x768 - viewed 263 times.)



* Tvrđava Kastel_Banjaluka_3.jpg (97.05 KB. 1024x768 - viewed 196 times.)



* Tvrđava Kastel_Banjaluka_4.jpg (209.59 KB. 1024x768 - viewed 97 times.)

Logged
Dreadnought
Global Moderator
kapetan bojnog broda
*
Offline Offline

Posts: 22 044



« Reply #3 on: August 12, 2013, 02:21:33 pm »

Još nekoliko ...



* Tvrđava Kastel_Banjaluka_5.jpg (140.26 KB. 1024x768 - viewed 132 times.)



* Tvrđava Kastel_Banjaluka_6.jpg (125.97 KB. 1024x768 - viewed 129 times.)



* Tvrđava Kastel_Banjaluka_7.jpg (90.11 KB. 1024x768 - viewed 120 times.)



Logged
Dreadnought
Global Moderator
kapetan bojnog broda
*
Offline Offline

Posts: 22 044



« Reply #4 on: August 13, 2013, 11:01:13 am »

Sve fotografije su sa Panoramio , postavio korisnik Teča sa Dunava.



* Tvrđava Kastel_Banjaluka_8.jpg (109.91 KB. 1024x768 - viewed 120 times.)



* Tvrđava Kastel_Banjaluka_9.jpg (97.05 KB. 1024x768 - viewed 137 times.)



* Tvrđava Kastel_Banjaluka_10.jpg (205.91 KB. 1024x768 - viewed 134 times.)



* Tvrđava Kastel_Banjaluka_12.jpg (142.1 KB. 1024x768 - viewed 117 times.)



* Tvrđava Kastel_Banjaluka_13.jpg (92.05 KB. 1024x768 - viewed 223 times.)

Logged
Dreadnought
Global Moderator
kapetan bojnog broda
*
Offline Offline

Posts: 22 044



« Reply #5 on: August 13, 2013, 11:02:53 am »

...


* Tvrđava Kastel_Banjaluka_14.jpg (96.97 KB. 768x1024 - viewed 183 times.)



* Tvrđava Kastel_Banjaluka_15.jpg (166.46 KB. 1024x768 - viewed 140 times.)



* Tvrđava Kastel_Banjaluka_16.jpg (112.57 KB. 1024x768 - viewed 128 times.)



* Tvrđava Kastel_Banjaluka_17.jpg (131.41 KB. 1024x768 - viewed 139 times.)



* Tvrđava Kastel_Banjaluka_18.jpg (103.77 KB. 1024x768 - viewed 176 times.)


Logged
Dreadnought
Global Moderator
kapetan bojnog broda
*
Offline Offline

Posts: 22 044



« Reply #6 on: February 05, 2018, 03:51:19 pm »


Bitka kod Banje Luke


Bitka kod Banje Luke odigrala se 4. avgusta 1737. godine između vojske Austrije i Osmanskog carstva. Bitka je deo austrijsko-turskog rata (1736—1739) i završila se pobedom Osmanlija.

Austrijske snage određene za operacije u Bosni, pod komandom generala Jozefa Zaksen-Hildburghauzena imale su zadatak da glavninom, iz Slavonije, zauzmu Banju Luku i Jajce i izbiju u dolinu Bosne i Drine, a pomoćnim snagama, od Udbine, Karlovca i Zagreba da ovladaju Bosanskom Krajinom. Hildburghauzen je sa oko 16 500 ljudi 16. jula prešao Savu kod Stare Gradiške i nastupajući ka Banjoj Luci izbio u selo Kijevce, odakle je nastavio pokret u dve kolone: glavnim pravcem sela Mašići — Mahovljani — Klašnice — Trn, a pomoćnim pravcem Jurkovica — Bukovica. Ne nailazeći na značajniji otpor, on je 23. jula izbio pred Banju Luku, severno od grada, odakle je pomoćnu kolonu uputio na Lauš. Grad je tada branilo oko 5000 Turaka s osloncem na tvrđavu (citadelu).


Pripreme za bitku

Pošto je posada odbila poziv na predaju, Austrijanci su centrirali grad zatvorivši prethodno sve prilaze na levoj obali Vrbasa, zatim su podigli most nizvodno od ušća Vrbanje i još jedan uzvodno od grada, pa prebacili slabije snage pod komandom generala Baranjaje na desnu obalu Vrbasa radi zatvaranja prilaza sa istočne strane. Uporedo su otpočeli sistematski napad sa linije Lauš-ušće Vrbanje. Branioci su 29. jula bili prinuđeni vatrom da se povuku u tvrđavu. Do 3. avgusta, i pored aktivne odbrane Turaka, Austrijanci su paralelama i približnicama podišli tvrđavi na jurišno odstojanje, s namerom da 4. avgusta izvrše juriš uz sadejstvo snaga generala Baranjaje.

U međuvremenu, bosanski vezir Ali-paša Hekimoglu prikupio je snage na Travničkom polju i oko 20. jula krenuo preko Jajca prema Banjoj Luci. U selu Podrašnici priključio mu se zvornički kapetan Mehmedbeg Fidahić sa svojim kontingentom, koji je pre toga razbio austrijsku udbinsku kolonu. Sa oko 15 000 ljudi, Ali-paša se 3. avgusta prebacio na desnu obalu Vrbasa kod sela Krmine, nastavio pokret pravcem sela Ljubačevo — Memići — Bastahi — Ponir — Starčevica i 4. avgusta izbio pred Banju Luku da razbije opsadu. Doznavši 3. avgusta da se jače turske snage nalaze na levoj obali Vrbasa, Hildburghauzen je rešio da ih napadne čim se približe Banjoj Luci, pa je deo snaga generala Baranjaje vratio na levu obalu. Naknadno izvešten da se Turci nalaze na desnoj obali, počeo je prebacivati glavninu na tu stranu, gde se Ali-paša već bio grupisao za napad.


Bitka

Oko podneva se Ali-paša sručio svom žestinom na snage generala Baranjaje, zahvativši i delove koji su prebacivani preko mosta. Veštim manevrom konjice, Turci su snažno udarili u levi bok nedovršenog poretka na kome se nalazila austrijska konjica, razbili je i prodrli u pozadinu unoseći paniku u ceo raspored. Veliki broj Austrijanaca nabačen je na Vrbas u kome se udavio. Teške borbe nastavljene su oko mosta. Austrijanci su odolevali naletima zahvaljujući vatre glavnine s leve obale i bataljonima određenim za zaštitu mosta. Borbe su prestale pred noć 4/5. avgusta, pošto su se Turci spojili s posadom tvrđave.

Austrijanci su u toku noći prekinuli opsadu, počeli se povlačiti ka Staroj Gradiški i 13. avgusta se prebacili na levu obalu Save. Imali su oko 600 mrtvih i 250 ranjenih; turski gubici su bili verovatno manji. Zbog poraza kod Banje Luke povukle su se i ostale snage iz Bosne.

Wikipedija

...

Plan bitke kod Banje Luke, "Plan der Belagrvng Banialvka, Wie Avch Der Patalie Den 13 aug 1737"




Uvećani deo plana.




Profil tvrđave.



Logged
Dreadnought
Global Moderator
kapetan bojnog broda
*
Offline Offline

Posts: 22 044



« Reply #7 on: February 05, 2018, 05:52:24 pm »



Sa mape "Neu Eröffnetes Kriegs Theatrum das ist Gantz Neue und Accurate Special Landkarten deren dene Kregs Operationen Zwischen Ihro Key", uvećani detalj plana tvrđave.




Logged
lovac
Stručni saradnik za brodska oružja i sisteme
poručnik bojnog broda
*
Offline Offline

Gender: Male
Posts: 5 582


« Reply #8 on: February 05, 2018, 06:55:26 pm »

Prelepa tvrđava u prelepom gradu!
Logged
Dreadnought
Global Moderator
kapetan bojnog broda
*
Offline Offline

Posts: 22 044



« Reply #9 on: February 06, 2018, 04:05:53 pm »



Još jedan plan, detalj sa mape: "Regnum Bosniae, una cum finitimis Croatiae, Dalmatiae, Slavoniae, Hung. et Serviae".






Logged
Dreadnought
Global Moderator
kapetan bojnog broda
*
Offline Offline

Posts: 22 044



« Reply #10 on: September 26, 2018, 09:41:42 am »


Tvrđava Kastel: Simbol Banjaluke, jedan od najugroženijih spomenika u BiH čeka bolje dane za kompletnu rekonstrukciju


Kastel nikako da zasja u onom sjaju koji nam obećavaju i koji tako željno iščekujemo.
 
Jedan dio tvrđave Kastel je renoviran, a drugi, dosta veći, zapušten je, oronuo, prepun smeća i praznih flaša. Dijelovi tvrđave su nepristupačni. Kastel nikako da zasja u onom sjaju koji nam obećavaju i koji tako željno iščekujemo. Stručnjaci smatraju da pri rekonstrukciji Kastela ne smijemo narušiti njegov izgled koji stototinama godina krasi Banjaluku.

Tokom ljeta ovo je prostor u kojem se održavaju mnoge kulturne i društvene manifestacije, čiji je broj iz godine u godinu sve veći, pa je potreba za obnovo tvrđave zaista hitna. Dio Kastela renovinaran je ulaganjima od strane Evropske unije, a iz Grada nas uvjeravaju da imaju želju da nastave sa rekonstrukcijom tvrđave i da traže finansije da se ta želja ostvari.



* kastel_1.jpg (591.74 KB. 1000x667 - viewed 15 times.)


Javnost je upoznata da je urbanističko-arhitektonskim rješenjem remodelacije i revitalizacije tvrđave Kastel predviđeno devet cjelina od kojih svaka predstavlja karakterističnu tehnološku cjelinu: artiljerijska kasarna - garni hotel, kulturni centar sa pratećim sadržajima, uslužni centar, turističko-informativni centar, gradski trg i javna garaža, sportski centar, gradski vrt, priobalje i muzej i istočno dvorište.

„Kastel“ je arhitektonska baština grada Banjaluke, mjesto njegovog osnivanja, okosnica razvoja-urbani embrion i posebna duhovna vrijednost i potrebno ju je „zaštititi“ i obnoviti. Današnjim izgledom nimalo nije reprezentativan niti privlačan objekat, ali i dalje odaje vrijednost starine, prije svega, utisak koji izaziva zainteresovanost, ali i nostalgiju za manifestacijama, događajima unutar starih zidina.

Magistrica Lorana Malović koja je specijalizirala na temi Kastela kaže je ova tvrđava veoma značajna za Banjaluku, jer bila je, ali i ostala među najvažnijim spomenicima prošlosti u Banjaluci.

“U Vrbaskim novinama iz 1936. godine, između ostalog, pisalo je: ‘Stara tvrđava, zanimljive prošlosti, postati će turistička atrakcija grada’. Opravi će se zidine i objekti unutar nje, zgrade će dobiti drugu namjenu i biće uređen park. Nekoliko decenija kasnije, tvrđava Kastel uživa status nepokretnog kulturnog dobra i prema članu 5. Zakona o kulturnim dobrima Republike Srpske vrednuje se kao dobro od izuzetnog značaja ako ispunjava jedan od kriterijuma; između ostalog da ima poseban značaj za istorijski, duhovni i kulturni razvoj. Što znači i angažovanost u pronalaženju adekvatne zaštite i prezentacije ovog kulturnog dobra”, kaže za BUKU Lorana Malović.



* kastel_2.jpg (654.63 KB. 1000x667 - viewed 14 times.)


Kada je riječ o rekonstrukciji remodelaciji Lorana kaže da je važno da se u svemu tome ne naruši njen spomenički značaj „vrijednost starine“ i kulturno dobro koje je u prošlosti moralo biti od izuzetne važnosti, inače ne bi bilo „dobro“ i ne bi se sačuvalo do danas.

Kada je rekontrukcija Kastela u pitanju Lorana kaže da ne smijemo dozvoliti da tvrđava Kastel postane samo sjenka vremena i objekat koji „čeka“ završetak obnove, a ne biti uključeni u mogućnosti uređenja tog prostora.

“To je ‘mjesto odakle je sve počelo’ i pod njenim zidinama možemo na adekvatan način interpretirati istorijski razvoj grada Banjaluke, te prezentovati svakodnevni život građana i njihove industrijske i umjetničke proizvode”, kaže Lorana.

Iz Gradske uprave Banjaluka rekli su da je uz renovirani prostor Kamene zgrade, dijela južnog bedema i kule pet koje čine dio faze cjeline devet, završeni su i radovi na dijelu cjeline dva - Kulturni centar sa pratećim sadržajima, koja je obuhvatila obnovu kula 3 i 4, sjevernog i istočnog bedema između ulaznih kapija, te dijela bastiona i bedema.

Sagledavajući ukupnu procjenu potrebnih investicionih ulaganja u kompletan završetak radova na tvrđavi ‘Kastel’, a koji u skladu sa tehničkom dokumentacijom iznosi 50.688.075,29 KM iz Grada su nam rekli da sva dosadašnja ulaganja čine oko 1/5 ukupno potrebnih sredstava za rekonstrukciju ovog spomenika.



* kastel_3.jpg (509.14 KB. 1000x667 - viewed 16 times.)


Milenko Šajić, portparol Gradske uprave Banjaluka kaže da se želja da se nastave aktivnosti na njenoj revitalizaciji i rekonstrukciji ogleda u strateškom opredjeljenju da Kastel čini okosnicu razvoja turističke ponude i infrastrukture za kulturna dešavanja, te se u narednom periodu nastavljaju aktivnosti na iznalaženju novih finansijskih sredstava, kako iz vlastitih izvora, tako i od strane donatora.

“Završetak rekonstrukcije Kastela zavisi u prvom redu od obezbjeđenih finansijskih sredstava”, kaže za BUKU Šajić.

Jamila Milović-Halilović, portparol Delegacije EU i specijalnog predstavnika EU u BiH rekla nam je da je Evropska unija i ranije ulagala značajna sredstva u različite kulturne projekte u BiH uključujući i 13 miliona eura uloženih u rekonstrukciju tvrđave Kastel u Banjaluci, Vijećnice u Sarajevu, zgrade opštine u Novom Gradu te nekoliko lokaliteta u Stocu.  

Evropska unija podržava kulturu u Bosni i Hercegovini i kroz svoj program Kreativna Evropa kao i putem mnogih drugih fondova i projekata, a Jamila Milović-Halilović kaže da trenutno ne postoje novi planovi za rekonstrukciju nacionalnih spomenika BiH.

“Rekonstrukcija tvrđave Kastel urađena je u skladu sa zakonskim okvirom BiH i visokim uvažavanjem standarda EU u oblasti kulturnog naslijeđa. Izgleda da se renovirani dio unutar Kastela već potpuno koristi za kulturne događaje čime smo zadovoljni. EU je svjesna potrebe za daljim renoviranjem i očekuje od BiH vlasti da više pažnje posveti lokalitetima kulturnog naslijeđa”, kaže za BUKU Jamila Milović-Halilović, portparol Delegacije EU i specijalnog predstavnika EU.

 

* kastel_4.jpg (546.93 KB. 1000x667 - viewed 13 times.)


Današnji izgled Kastela potiče s početka 18. vijeka. Izgradili su ga Turski osvajači između 1712. do 1714. godine u vrijeme kada su se pripremali za novi rat sa  Austrijom. Tada je tvrđava dobila obrise koje ima i danas sa devet bastiona i šest kula.

Tvrđava Kastel predstavlja najstariji spomenik u Banjaluci i jednu od najvažnijih znamenitosti u BiH i u regionu. Tokom više od 60 godina imala je status kulturne i istorijske baštine, a od 2002. je uvrštena kao jedan od ugroženih spomenika u BiH. Danas, dijelom obnovljena čeka bolja vremena za daljnju rekonstrukciju.


izvor

Logged
Dreadnought
Global Moderator
kapetan bojnog broda
*
Offline Offline

Posts: 22 044



« Reply #11 on: September 26, 2018, 09:53:31 am »


Na banjalučkoj tvrđavi Kastel postojao antički žrtvenik bogu Jupiteru


Na lijevoj obali Vrbasa smješten je najstariji istorijski spomenik u Banjaluci, tvrđava Kastel, koja pokazuje da je u svim epohama korištena kao odbrambeni položaj grada na Vrbasu.

Ukupna površina Kastela iznosi 48.000 kvadratnih metara. Bedeme čine devet bastiona i dvije kapi-kule u sklopu bedema. Njeni bedemi široki su oko dva metra i visoki od šest do osam metara, a unutar tvrđave nalaze se podzemni hodnici, skladišta i drugi objekti vojne namjene.



* kastel_5.jpg (249.22 KB. 661x410 - viewed 14 times.)


Ova zagonetna tvrđava konačan oblik i današnju formu dobila je u 18. vijeku, kada je proširena po ugledu na ravničarske tvrđave. Opisi i nacrti iz 18. vijeka daju sliku utvrđenja sa brojnim kazamatima, ali i sa više od 30 ambara za žito. Zanimljivo je to da su na prostoru Kastela pronađeni ostaci stambenih objekata koji potiču između 8. i 12. vijeka.

Danas se unutar ove tvrđave nalaze dječje igralište, restoran, ali i kameni bunar, koji je zanimljiv svim posjetiocima. U sjeverozapadnom dvorištu Kastela nalazi se i otvorena ljetna pozornica, koja je izgrađena 1961. godine.

Tvrđava je sa svih strana opasana kamenim zidinama, na kojima su podignute puškarnice i osmatračnice, što govori da je u prošlosti bila veoma snažno vojničko utvrđenje, a istorijski podaci govore da je bila neosvojiva.

Prema nekim podacima, najvjerovatnije je da je na tom istom mjestu u rimsko doba bio podignut vojnički logor kastra (Castra), a ispred njega, prema današnjoj pijaci na Haništu, i civilno naselje s hramom boga Jupitera.

U ovu tvrđavu se ulazi iz tri pravca, sa sjevera od pijace, sa zapada od Haništa i sa istoka od Vrbasa. Boško Branković, docent istorije na Filozofskom fakultetu, istakao je da se tvrđava Kastel pominje i u rimskom periodu, jer su nalazili detalje vezane za taj period, vjerovatno i za srednji vijek, ali i sada ima neku tradiciju.

Branković kaže da za vrijeme Ferhad-paše Sokolovića Kastel dobija današnje obrise, jer je tada izgrađen veliki broj kuća i grad postaje centar u tom vremenu.

"Po mom mišljenju, iz tog turskog perioda Kastel ima najsjajniju istorijsku ulogu u osmanskom periodu, jer se tada desio čuveni Banjalučki boj. Može se reći da je ova bitka odlučila pobjednika na teritoriji Bosanskog pašaluka", pojasnio je Branković.


* kastel_6.jpg (459.85 KB. 750x500 - viewed 15 times.)


Zanimljiva je i činjenica, kaže Branković, i to da se prvi pisani trag o imenu Banjaluka pominje 1494. godine, u povelji ugarskog kralja Vladislava II Jengeljovića.

"Grad na Vrbasu pada pod vlast Osmanlija i postaje sjedište Bosanskog sandžaka, a njena najintenzivnija gradnja bila je za vrijeme Ferhad-paše Sokolovića, i to je kraj 16. vijeka, tačnije 1587. godine", zaključio je Branković.


Artiljerijska kasarna

Pored tvrđave, tačnije između Kastela i Gradskog mosta, nalazi se artiljerijska kasarna, koja je još jedan svjedok prošlosti.

Ova radionica služila je za izradu topova, đuladi, pušaka i baruta, otvorena je na početku 18. vijeka.

Današnja zgrada, koja je zapuštena i oronula, izgrađena je 1865. godine i tada je služila kao kasarna i vojna bolnica.


Ferhad-pašina tophana

Posebno važan nalaz u Kastelu je antički žrtvenik posvećen bogu Jupiteru, iskopan 1885. godine prilikom gradnje mosta preko Crkvene.

Na tom kamenom spomeniku, pronađenom 1895. godine prilikom popravljanja mosta na Crkveni, stoji natpis čijom je dopunom dešifrovan tekst "Jupiteru najvećem geniju ovog mjesta Sicinije, Makrin, konzularni beneficijar provincije Gornje Panonije, ispunio je zavjet dobrovoljno i sa zahvalnošću."

Ferhad-paša na mjestu današnjeg Kastela prvo gradi svoju utvrđenu tophanu, da bi desetak godina kasnije tophana prerasla u pravi utvrđeni grad s kulama i tabijama, koji je neprestano dograđivan.

Tvrđava Kastel je 1950. proglašena dobrom kulturno-istorijskog nasljeđa prve kategorije, a 2002. godine uvrštena je na listu ugroženih spomenika BiH.



* kastel_7.jpg (375.53 KB. 750x500 - viewed 13 times.)


Tvrđava preživjela i Banjalučki boj 1737.

Petnaestog jula zapovjednik Vojne krajine, general Josip Fridrih fon Hildburghauzen, prešao je Savu kod Gradiške i sa 20.000 vodnika krenuo ka Banjaluci. Nakon žestokih borbi, velikih stradanja civila i razaranja, Austrijanci su do 27. jula zauzeli cijeli grad osim tvrđave, koja je dvadesetak godina ranije obnovljena i ojačana.

Hildburghauzen je otpočeo opsadu tvrđave, koju je tada branio Mehmed Ćatić s nekoliko stotina vojnika i jakom artiljerijom. Na tvrđavu je sa Lauša i drugih brda svakog dana u prosjeku ispaljivano oko 1.800 granata, ali ništa nije moglo pokolebati Ćatića, koji je uz pomoć Ali-paše Hekimoglua uspio poraziti Austrijance.

izvor

Logged
Pages: [1]   Go Up
  Print  
 
Jump to:  

Powered by MySQL Powered by PHP Powered by SMF 1.1.19 | SMF © 2013, Simple Machines
Simple Audio Video Embedder

SMFAds for Free Forums
Valid XHTML 1.0! Valid CSS!
Page created in 0.025 seconds with 26 queries.