Milan (longtrip)
kapetan fregate
 Offline
Last Login:October 28, 2023, 12:43:28 pm
Posts: 7 441
|
 |
« Reply #15 on: September 15, 2017, 06:56:11 pm » |
|
Jedna od mnogobrojnih priča o uspehu u periodu bivše Jugoslavije jeste priča o fabrici čija skraćenica od tri slova i danas budi specifičan osećaj ponosa kod stanovnika glavnog grada Bosne i Hercegovine. Reč je naravno o Tvornici Automobila Sarajevo, fabrici koja je Folksvagenovim automobilima obezbedila poziciju neprikosnovenog i, po svemu sudeći, večnog vladara drumova ove bivše jugoslovenske republike. Ne bi bilo preterivanje reći da su Golfovi postali deo kulturnog identiteta Bosanaca i Hercegovaca, a pre svega Sarajlija.
Koreni ove priče sežu u 1948. godinu, kada je u Sarajevu otvorena fabrika oružja „Pretis”, koja će vremenom postati najveća fabrika namenske industrije u Jugoslaviji, pa čak i u ovom delu Evrope. Pošto je imao običaj da bude svuda oko nas, najveći sin naših naroda i narodnosti se našao i u punom nazivu ove fabrike, koji glasi - Preduzeće Tito Sarajevo. Ako vam je pominjanje Pretisa iz nekog razloga zagolicalo maštu, to je verovatno zato što ste čuli za izraz „pretis lonac” koji se na ovim prostorima dugo koristio kao sinonim za „ekspres lonac”, jedan od najprodavanijih proizvoda ove fabrike, koja je šezdesetih godina počela drastično da širi paletu svojih proizvoda. Tada je Pretis, pored raketa, artiljerijske i sitne municije svih kalibara, krenuo u proizvodnju posuđa, tiganja, bicikala, motocikala a vrlo brzo potom i automobila.
Priča o automobilima počinje 1965. godine kad Pretis sklapa ugovor sa nemačkom kompanijom NSU Motorenwerke iz Nekarsulma (otud skraćenica) o proizvodnji njenog najpoznatijeg modela - „Princ”(automobila godine 1967.), popularnom modelu koji je vrlo verovatno bio nedosanjani san vašeg oca ili dede. Tek što je proizvodnja „Prinčeva” u Sarajevu krenula, gigant nemačke automobilske industrije iz Volfsburga baca oko na NSU, tako da ova kompanija već 1969. godine postaje deo Folksvagen grupacije. Paralelno sa ovom akvizicijom, u Sarajevu se dešava udruživanje nekoliko fabrika naoružanja, tako da Pretis postaje deo Udružene Namenske Industrije Sarajevo - UNIS. Dva nova-stara igrača, sklapaju novi ugovor i iste godine osnivaju Tvornicu Automobila Sarajevo, sa 51% u vlasništvu UNIS-a i 49% u vlasništvu Folksvagena. Umesto Princa, počinje proizvodnja legendarne bube, koja do 1976. godine biva proizvedena u 31.000 primeraka, uglavnom za potrebe domaćeg tržišta.
Upravo te 1976. na scenu stupa Golf „kec” (sa dve godine zakašnjenja u odnosu na Nemačku) čija proizvodnja traje sve do 1985. godine, kada dolazi famozna „dvojka”. U to vreme fabrika ima oko 3000 zaposlenih, a proizvodnja se iz dana u dan uvećava, tako da se vrhunac dostiže 1989. godine u kojoj je iz TAS-ovih hala izašlo oko 37.000 vozila. Pored Golfova, TAS je u tom periodu proizvodio i Kedije i Džete, a zanimljivo je da se Kedi pored Sarajeva, proizvodio samo još u Pensilvaniji. Ništa manje nije zanimljiv podatak da je polovina ukupne TAS-ove proizvodnje odlazila na tržište Slovenije, dok je otprilike po 20% išlo za BiH i Hrvatsku, a preostalih 10% namirivalo je tržišta Srbije, Makedonije i Crne Gore.
Umesto očekivane „trojke” (koja je bila proizvedena u nekoliko probnih primeraka), TAS se početkom devedesetih, kao i cela zemlja, susreće sa haosom i pustošenjem. Fabrika je 1992. godine ispražnjena do poslednjeg šrafa, a potom i uništena. Pošto je fabrika od samog početka išla u korak sa sudbinom svoje države, tako su i nakon rata otpočeli mlaki pokušaji oživljavanja proizvodnje u vidu najjednostavnije montaže već praktično gotovih automobila. Kao što je bilo i očekivano, ovaj poduhvat je okončan usled neisplativosti, tako da je TAS, prateći usud ovih prostora, ostao samo poglavlje u istorijskoj čitanci jedne epohe.
[ Attachment: You are not allowed to view attachments ]
|
