PALUBA
August 15, 2022, 01:44:08 am *
Welcome, Guest. Please login or register.

Login with username, password and session length
News: Donirajte Palubu
 
   Home   Help Login Register  
Del.icio.us Digg FURL FaceBook Stumble Upon Reddit SlashDot

Pages: [1]   Go Down
  Print  
Author Topic: Uspostavljanje prvog sistema VOJ u Kraljevini Srbiji  (Read 1647 times)
 
0 Members and 1 Guest are viewing this topic.
Kubovac
Moderator
poručnik korvete
*
Offline Offline

Posts: 3 712



« on: August 20, 2021, 03:48:44 pm »

Uspostavljanje prvog sistema osmatranja i javljanja o stanju u vazdušnom prostoru u vojsci Kraljevine Srbije

Izbijanjem I Svetskog rata 1914. godine i usled pojačane upotrebe aeroplana od strane austrogarske i nemačke vojske u cilju izviđanja položaja srpske vojske, ali i borbenih dejstava po položajima srpske vojske, javila se potreba za pravovremenim otkrivanjem, javljanjem i praćenjem neprijateljskih vazduhoplovnih snaga

Formiranje, namena, zadaci i način rada aeroplanskih signalnih stanica

Vrhovna komanda Srpske vojske je svojom naređenjem od 18.06.1915. godine (05. Juna po julijanskom kalendaru), naredila formiranje stalnih aeroplanskih signalnih stanica na položajima Drinske divizije drugog poziva, Timočke i Kombinovane divizije. Tako je, organizovanjem osmatranja vazdušnog prostora kao osnove, počeo da se uspostavlja sistem protivavionske odbrane u Srpskoj vojsci.

Taj datum je naredbom načelnika Generalštaba VJ od 05.09.1994. godine uspostavljen kao Dan jedinica VOJ u Vojsci Jugoslavije, a kasnije Vojsci Srbije.

Osnovni elementi vizuelnog osmatranja vazdušnog prostora uspostavljene naredbom od 18.06.1915. godine bile su aeroplanske signalne stanice.
Svaka aeroplanska stanica imala je komandira, tri redova-signaliste koji su razapinjali signalno platno i dvojicu telefonista.
Zavisno od razmeštaja stanice u borbenom rasporedu, u sastav stanice po potrebi se određuju i dva konjička ordonansa za održavanje veze do najbliže telefonske stanice ili nadređene komande.

Signalna stanica treba da ima sledeći pribor:

- dva signalna platna dužine 5 m, širine 1 m. Na krajevima užih strana platna, prikucane su dašcice, radi lakšeg rukovanja pri postavljanju
- busolu za označavanje pravca
- sekciju topografske karte terena razmere 1:75000. Kartom se služi komandir stanice. Poželjno je da komandir stanice ima sa sobom I ručni časovnik
- dvogled – po mogućnosti
- pribor za javljanje komandi puka o prolazu protivničkih aeroplana (telefon, pribor za pisanje telegram)
- tačno obeležje za raspoznavanje sopstvenih aeroplana od neprijateljskih (slike aeroplana i sl)
- prislušna sprava – uveden u opremu pojedinih signalnih stanica

Stanice se postavljaju tako da se platno za obeležavanje pravca leta aeroplana može ugledati ne samo kada aeorplani budu leteli iznad te tačke, nego još i u stranu od nje.
Na izabranom terenu za postavljanje signalne stanice treba prethodno očistiti površinu od žbunja, korova itd. na kome će se pobosti drveni stožer visine 1,50 metara i izbrazdati polukrug sa poluprečnikom 5 do 7 m (Slika 1).

Slika 1: Aeroplanska signalna stanica sa signalnim platnima

[ Attachment: You are not allowed to view attachments ]

Na tom krugu, pomoću busole i kanapa, u odnosu na stožer, obeležavaju se pravci, istok, zapad, jug, sever, severoistok itd…
Na odstojanju od 8 metara od centra kruga, obeležene pravce istok, zapad, sever, jug, severoistok itd. treba označiti drvenim koljem (8 kolaca) i tablicama na kojima je ispisan označeni pravac. Tablice sa natpisom treba da budu okrenute prema stožeru, a kolje treba da bude visoko metar iznad zemlje.
Pri postavljanju signalnog platna, vodi se računa o tome da se obeleži poslednji pravac leta protivničkog aeroplana, a ne i pravac kružnog leta.
Signal se ističe tako da se platna prosto polože na zemlju i čine strelicu u smeru leta aeroplana.

Obeležja sopstvenih i neprijateljskih aeroplana dati su u naređenjima prikazanim na slikama uz odgovarajući tekst (Slika 2).

Slika 2: Način raspoznavanja aeroplana - svoj ili neprijateljski (tuđi)

[ Attachment: You are not allowed to view attachments ]

Ukoliko je signalna stanica imala prislušnu (akustičnu) spravu (Slika 3), ona se postavljala u centar kruga signalne stanice. Okretanjem u krug usmeravala se tako da zvuk bude najjači i onda se taj pravac pojačano osmatrao. Vojska Kraljevine Srbije je prve prislušne sprave dobila od Francuske, na Solunskom frontu u drugoj polovini 1916. godine.

Slika 3: Prislušna (akustična) sprava

[ Attachment: You are not allowed to view attachments ]

Kad se pojavi neprijateljski aeroplan, postupak je bio sledeći: kada stanični stražar ugleda aeroplan u letu, odmah obaveštava komandira stanice koji ocenjuje da li je aeroplan svoj ili neprijateljski. Ako je aeroplan neprijateljski, komandir određuje pravac leta i prema tome naređuje postavljanje platna tako da se svojim aeroplanima pokaže pravac kojim treba da gone.

Odmah potom telefonom izveštava telefonsku stanicu pretpostavljene komande ili naređenu telefonsku stanicu, a ova načelnika štaba ili dežurnog u komandi, kako bi se dalje izvestile divizijska i armijska komanda i susedne trupe, kako bi komandiri ostalih signalnih stanica bili obavešteni i postarali se da i sami ugledaju neprijateljske aeroplane i postave signalna platna.

Prema tome, prvi izveštaji o dolasku neprijateljskih aeroplana treba da poteknu sa linije fronta sa ciljem pravovremenog podizanja naših aviona i zatim treba da se nastavi izveštavanje po dubini fronta radi gonjenja neprijatelja.
Upotrebom aeroplanskih stanica uspostavljen je sistem osmatranja i javljanja o stanju u vazdušnom prostoru. Taj sistem je funkcionisao na teritoriji Kraljevine Srbije do jeseni 1915. godine. U jesen 1915. godine austrougarsko i nemačko vazduhoplovstvo postiglo je potpunu prevlast u vazdušnom prostoru. Veliki broj aviona je bio izgubljen ili borbeno neupotrebljiv.

Aeroplanske stanice nisu dalje razvijane na prostoru Kraljevine Srbije, a osmatranje vazdušnog prostora radi preduzimanja mera zaštite organizovano je preko vizuelnih osmatrača koje su postavljale jedinice za svoje potrebe.

Formiranje aeroplanskih signalnih stanica na Solunskom frontu

Tokom golgote povlačenja preko Albanije, sa Srpskom vojskom se povuklo i srpsko vazduhoplovstvo na ostrvo Krf.
Već 30.05.1916. godine, na osnovu dogovora sa Francuskom i odluke Saveznika, formirana je Avijatika francuske Istočne vojske (sedam eskadrila) i Avijatika srpske vojske (pet eskadrila). Srpsku vojsku je opremila Francuska.

Jedinice su uključene u sistem osmatranja i javljanja tako što su ponovo zadejstvovane aeroplanske signalne stanice i vizuelni osmatrači po jedinicama.
Do kraja I Svetskog rata organizovano je tesno sadejstvo između naših aeroplana i signalnih vizuelnih stanica. Po izvršenom proboju solunskog fronta, signalne osmatračke stanice su organizovane u manjem broju jer je dejstvo neprijateljske avijacije bilo sve manje izraženo.

Tokom izrade ove teme najviše sam se služio izvorima iz knjige penzionisanog pukovnika vazdušnog osmatranja i javljanja Rajice Boškovića - "Nebo na dlanu - Vek vazdušnog osmatranja javljanja i navođenja"[/b]


* Signalno platno.jpg (108.8 KB, 1548x1152 - viewed 3 times.)

* Raspoznavanje svoj tuđi.jpg (99.6 KB, 1548x1152 - viewed 3 times.)

* Prislušna akustična sprava.jpg (71.99 KB, 1152x1548 - viewed 2 times.)
Logged
Pages: [1]   Go Up
  Print  
 
Jump to:  

Powered by MySQL Powered by PHP Powered by SMF 1.1.19 | SMF © 2013, Simple Machines
Simple Audio Video Embedder

SMFAds for Free Forums
Valid XHTML 1.0! Valid CSS!
Page created in 0.018 seconds with 23 queries.