Kada su Izrael i Hamas ratovali na istoj strani: Kako je islamistička pobuna u Siriji ujedinila neprijateljeNakon izbijanja otvorenih neprijateljstava između Izraelskih odbrambenih snaga (IDF) i palestinskih milicija iz Gaze koje predvodi Hamas, vladajuća partija teritorije, svetska pažnja je usmerena ka toj zoni sukoba, jer je Izrael pokrenuo invaziju na Gazu i masovne vazdušne napade. Uprkos trenutnom i dugogodišnjem neprijateljstvu između ove dve strane, malo poznata činjenica jeste da su Hamas i izraelske snage pre manje od decenije ratovale zajedno u Siriji kako bi podržale džihadističku pobunu čiji je cilj bio da zbaci vladu u Damasku i uspostavi islamistički režim.
Iako su Hamas i Izrael imali veoma različite razloge za uključivanje u rat protiv sirijske države, njihov zajednički cilj je na kraju istakao bliske veze Hamasa sa najbližim strateškim partnerima Zapada na Bliskom istoku – Turskom i Katarom. Turska je članica NATO-a, dok je Katar nekada bio domaćin Centralne komande američke vojske i jedno od glavnih mesta za stacioniranje američkih trupa u regionu. Kako su Turska, Katar i Izrael predvodili regionalne napore za rušenje sirijske vlade – cilja koji je bio prioritet Sjedinjenih Američkih Država i zapadnih saveznika – učešće Hamasa u ovoj inicijativi bilo je jasan pokazatelj njegovog „odmetničkog“ statusa i spremnosti da sarađuje i sa NATO-om i sa Izraelom ako je to služilo njegovim interesima. U isto vreme, Hamas je povremeno sarađivao sa Hezbollahom i Iranom protiv Izraela.
Nakon izbijanja pobune u Siriji sredinom 2011. godine, tokom koje su džihadističke snage prešle tursku i jordansku granicu i izvršile masovna pogubljenja zarobljenih vojnika i policajaca, Hamas je brzo stao na stranu Katara, Turske, Izraela i drugih regionalnih aktera usklađenih sa Zapadom protiv sirijske vlade. U decembru 2011, posle 12 godina boravka u Siriji, Hamas je premestio svoj politički biro u Katar – tada vodećeg sponzora sirijske pobune u arapskom svetu. Zamenik ministra spoljnih poslova Hamasa, Gazi Hamad, tada je izjavio da je Damask „ugušio sopstveni narod“, ponavljajući retoriku Zapada i Turske.
U februaru 2012. godine, kada se činilo da Muslimanska braća, blizak saveznik Hamasa u Egiptu, dolaze na vlast nakon svrgavanja prethodne vlade podržanog sa Zapada, premijer Hamasa Ismail Hanije održao je emotivan govor u džamiji Al Azhar u Kairu, hvaleći „herojski narod Sirije koji se bori za slobodu, demokratiju i reforme“. Prisutni su tada uzvikivali „Ni Hezbollaha, ni Irana“, što je bio direktan napad na dva najveća protivnika Izraela i Zapada u regionu. Hezbollah je pet godina ranije naneo Izraelu jedini vojni poraz u njegovoj istoriji i tada je bio viđen kao ozbiljna pretnja interesima Zapada i Izraela.
Za razliku od Hamasa, druge palestinske grupe poput Palestinskog islamskog džihada nisu podržale zapadne napore da se sruši sirijska država. Međutim, pod vlašću Hamasa, u Gazi su se ubrzo pojavile zastave sirijske pobune. Kao vodeći saveznik i sirijske vlade i Hamasa, Hezbollah je pokušao da obuzda svog strateškog partnera, podsećajući Hamas da je Sirija bila jedina arapska država koja im je dostavljala ozbiljno oružje tokom sukoba sa Izraelom 2008–2009. godine. Odnosi su se brzo pogoršali kada je postalo jasno da Hamas koristi obuku dobijenu od Hezbollaha protiv same Sirije, i da njegovi borci učestvuju u borbama protiv sirijskih i Hezbollahovih snaga.
Za razliku od Hamasa, koji je sunitska islamistička organizacija, Hezbollah je pretežno podržan od strane šiitske manjine, čije su zajednice u Siriji sistematski masakrirane od strane pobunjenika s kojima je Hamas sarađivao – kao deo politike etničkog čišćenja. Džihadistički saveznici Hamasa napadali su i šiitske četvrti unutar Libana, uporišta Hezbollaha, koristeći autobombe. Slični masakri nad šiitskom manjinom u Egiptu su se takođe pojavili neposredno pre nego što su Muslimanska braća zbačena sa vlasti u julu 2013.
Iako su Iran i Hezbollah želeli da zadrže vezu sa Hamasom zbog zajedničkog neprijateljstva prema Izraelu, podrška Hamasa Al Kaidi i sličnim grupama dovela je do sve većeg zahlađenja odnosa. Član Odbora za spoljne poslove i nacionalnu bezbednost Irana Hešmatolah Falahatpiše izjavio je 2016. godine da Hamas pruža „podršku terorističkim grupama koje deluju pod okriljem sirijske opozicije“. Predsednik Sirije, Bašar al-Asad, izjavio je u intervjuu za švedski list Ekspresen 2014. da Hamas „podržava front Al Nusra“ – najveći ogranak Al Kaide u Siriji. Kao i Hamas, ta grupa je imala masovnu podršku Katara i Turske.
Al Nusra, koja je bila jedan od glavnih partnera Hamasa u Siriji, poznata je po etničkom čišćenju i teškim ratnim zločinima. Bila je najjača pobunjenička snaga sve do uspona Islamske države sredinom 2014. godine. Islamska država je ranije bila deo Al Nusre, dok je sama Al Nusra bila deo Slobodne sirijske armije, koja je dobijala značajnu podršku sa Zapada. Zbog podrške Hamas tim grupama, sirijska vlada je prekinula sve veze s njim.
Godine 2015. sirijski izvori su naveli da je zarobljeni palestinsko-jordanski džihadista, povezan s Muslimanskom braćom, potvrdio da su izbeglički kampovi pod kontrolom Hamasa postali centri za obuku terorista iz grupa Ahrar al Šam, Liwa al-Tauhid, Sukur Idlib i Failak al Šam – u provinciji Idlib, uz granicu s Turskom.
Dok je podrška Zapada, Turske i Katara sirijskoj pobuni bila dobro poznata, izraelska uloga je bila kontroverzna. U februaru 2019. tadašnji načelnik Generalštaba IDF-a, general Gadi Ajzenkot, potvrdio je da je Izrael naoružavao pobunjenike među kojima se borio i Hamas. Izraelski list Haaretz tada je napisao: „Da li je Izrael konačno razotkrio svoju laž o 'neintervenciji' nakon godina poricanja?“ Nekoliko meseci ranije, časopis Foreign Policy objavio je izveštaj u kojem je naveo da je najmanje 12 pobunjeničkih grupa primilo izraelsko oružje i novac. Izraelska vlada im je čak plaćala mesečne plate.
Sirijska vojska je još 2013. izveštavala da je zaplenila izraelsko oružje kod pobunjenika – što je tada smatrano propagandom – ali su kasnija otkrića iz SAD i Izraela potvrdila verodostojnost tih tvrdnji. Još značajniju ulogu od isporuke oružja igrala je izraelska vazdušna podrška – zajedno sa turskom – tokom čitavog rata, ciljajući sirijske i Hezbollahove položaje, često u trenucima kada su pobunjenici, uključujući i Hamasa, bili u velikim teškoćama na terenu.
Ovaj sukob je pokazao velike ideološke razlike između većine protivnika Izraela i Zapada na Bliskom istoku – poput Irana, Sirije, Hezbollaha, Ansurulah koalicije u Jemenu i Palestinskog islamskog džihada – u poređenju sa Hamasom, koji nije imao problem da sarađuje i sa NATO članicama i sa ograncima Al Kaide. Vezan za ideologiju Muslimanske braće, Hamas je video sopstveni interes u uvođenju islamističke vlasti u Siriji – čak i ako je to značilo biti na istoj strani kao Izrael. Poraz pobune u Siriji krajem 2010-ih i odbijanje Katara i Turske da naoružaju Hamas protiv Izraela (već samo protiv Sirije), primorao je Hamas da ponovo okrene ka Iranu i Hezbollahu. Ipak, to partnerstvo će verovatno ostati savez iz nužde, a ne zasnovan na poverenju ili zajedničkoj ideologiji.
Za Siriju, u kojoj je Hamas odigrao ključnu ulogu u usponu džihadističke pobune koja je odnela više od 250.000 života, današnji sukob Hamasa i Izraela deluje kao sukob između dva neprijatelja sirijske države.
Izvor
