PALUBA
May 19, 2024, 03:23:11 pm *
Welcome, Guest. Please login or register.

Login with username, password and session length
News: Donirajte Palubu
 
   Home   Help Login Register  
Del.icio.us Digg FURL FaceBook Stumble Upon Reddit SlashDot

Pages: [1]   Go Down
  Print  
Author Topic: Označavanje letelica Kraljevine Srbije u Prvom svetskom ratu  (Read 8036 times)
 
0 Members and 1 Guest are viewing this topic.
kosta1961
Prijatelj foruma
zastavnik
*
Offline Offline

Posts: 1 244


« on: July 26, 2016, 06:28:08 pm »

Iako je ovo poznato ljubiteljima avijacije nije loše da imamo na forumu.

Označavanje letelica u Srbiji je nastalo iz potrebe prepoznavanja  sa zemlje.Prva letelica koja je ponela oznake pripadnosti je bio slobodni balon Srbija,i to na svom prvom letu u Augzburgu 1909g.Na korpi ,koja je visila sa balona ,je bila zastava Kraljevine Srbije.Uskoro je i drugi balon tipa Persifal(koji je za razliku od prvog bio vezan za zemlju )poneo srpsku trobojku.

Prvi ratni zadatak koji su dobili srpski avioni je bio let nad Skadrom 1912g,kao pomoć crnogorskoj vojsci. Pojavio problem označavanja letelica.Ovaj put oznake su imale nekoliko funcija.Prvo, da ne bi crnogorska vojska pucala po njima, drugo trebalo je da podignu moral vojske,i da unesu nervozu kod neprijatelja.Zbog ovog zadatka pet letelica je dobilo oznaku,Farman HF 20,Bleriot dvosed ,Bleriot jednosed,Deperdusen i Duks.Oznaka je bila srpska nacionalna zastava,i to preko celog kormila pravca i ispod krila.Kormilo pravca je podeljeno na tri jednake trake,a boje su bile ,odozgo na dole,crveno-plavo -belo.Na krilima je isto bila trobojka,ali samo sa donje strane ,širina krila je podeljena na tri jednaka dela,i obojena od napadne ivice ,crveno ,u sredini plavo i do izlazne ivice krila belo.Ova trobojka je bila od polovine dužine krila pa do kraja krila.Kod aviona sa dva krila ,kao što je Duks i Farman HF20 ,kod kojih je donje krilo kraće od gornjeg,oznaka je nacrtana na donjoj strani gornjeg krila,i to onaj deo koji se  vidi odozdo.Ove oznake su bile poprilično velike,jer su se neki piloti žalili kako su avioni postali tromi,preteški(zbog količine boje nanesene na krila)

[ Attachment: You are not allowed to view attachments ]
Trobojka ispod krila na Bleriotu


[ Attachment: You are not allowed to view attachments ]
Trobojka ispod krila Farmana HF 20


Ostali avioni koje je imala Vazduhoplovna Komanda su dobili ovakve oznake tokom 1914g,a neki čak početkom 1915g.Od detalja ,poznato je da je jednosed Bleriot imao mali beli krug na repu,u prednjem delu crvenog polja.U tom krugu je imao mali ,crni,broj 3.Nešto kasnije ovaj jednosed dobija ime na trupu ORLIĆ,kao i dvosed Bleriot OLUJ.Sve boje na avionima su bile službeno propisane.To su bile cinober crvena,kobalt plava i bela.Moguće je da se tokom rata od ovog pravila odustajalo,zbog nemogućnosti nabavke odgovarajućih boja,pa su korišćene francuske standardne boje za oznake.To su bile crvena(fr.naziv-Rouge,eng.naziv-red,F.S.595b-11105,Methuen-9(D-E)Cool i plava(fr.naziv-Azure Clair Insignes,eng.naziv Insignia Blue, F.S.595b-35177)

[ Attachment: You are not allowed to view attachments ]
Profil Blerioa na  početku 1 S.R.


Sledeća oznaka je nastala iz nužde,naime,tokom 1915g je u Srbiji bila jedna francuska eskadrila sa avionima Maurice Farman MF 11(Moris Farman MF11),koja je pomagala srpskoj vojsci u izvidjanju i gonjenju neprijateljskih aviona.Avioni su leteli sa standardnim francuskim oznakama,ali problem je nastao kada je trebalo da izvidjaju Bugarsku teritoriju.Bugari su se spremali za napad na Srbiju ,pa su od maja 1915g nadletali našu teritoriju.Uskoro su iz tog pravca doletili i nemački izvidjački avioni.Srpska vrhovna komanda je tražila da i naši avioni nadleću bugarsku teritoriju,ali velike sile to nisu dozvoljavale.Naročito Francuska i Engleska,koje nisu bile u ratu sa Bugarima,pa nisu htele da ih provociraju.Kada je bilo očigledno da se Bugari spremaju za napad,velike sile su dozvolile preletanje njene teritorije,ali uz uslove.Trebalo je da francuski avijatičari obuku srpske uniforme,i da na avionima budu srpske oznake.Tako je nastala nova srpska oznaka.


[ Attachment: You are not allowed to view attachments ]
Oznake nastale prepravljanjem francuske na Maurice Farman MF 11


* blerio krilo.jpg (38.14 KB, 511x327 - viewed 259 times.)

* krilohf20.jpg (34.41 KB, 564x301 - viewed 213 times.)

* bleriot milit.jpg (119.95 KB, 960x465 - viewed 261 times.)

* farmannove.jpg (25.3 KB, 597x239 - viewed 222 times.)
Logged
kosta1961
Prijatelj foruma
zastavnik
*
Offline Offline

Posts: 1 244


« Reply #1 on: July 26, 2016, 06:32:07 pm »

Na Farmanima su francuske oznake prebojene,na vertikalnom stabilizatoru (gde je bila francuska trobojka ) umesto tri vertikalne boje -plavo belo crveno,bela boja je prefarbana sa plavom.Na krilima je isto prebojen beli krug na francuskoj kokardi.Ukupno četiri MF 11 je nosilo ovakvu oznaku.Verovatno su  i neki, od aviona koji su bili u Aeroplanskoj ekadri ,nosili ovakve oznake.Avioni za obuku,koji su bili u pilotskoj školi u Požarevcu (Bleriot Pinguin) ,nisu nosili nikakvu oznaku.
Po dolasku na Solunski front,srpska vojska je pored ostalog naoružanja,dobila od saveznika i avione.Ti avioni su formalno i dalje bili deo francuske avijacije,pa su svi nosili standardne francuske oznake.Ipak na nekim avionima su srpski avijatičari crtali nacionalne oznake.Tako je na Farmanu kojim je pilotirao Miodrag Tomić 1917g nacrtana na nosu gondole, kokarda ,kakva je bila na oficirskim kapama.Kasniije ,kada je bilo mnogo više srpskih avijatičara(svih specijalnosti),na avionima su crtane trobojke.One su se nalazile sa obe strane trupa na boku.Pored toga,na avionima AR(ili a-er kako su ih zvali tadašnji avijatičari) pojavila se još jedna specifična oznaka.Brojevi na trupu su znatno drugačiji od francuskih,uglavnom crni(poneki beli,što je zavisilo od bojenja aviona)visine oko pola metra,kitnjasti,ucrtani rukom,što je prepoznatljivo na fotografijama.Za vreme proboja Solunskog fronta,na svim avionima AR ,su bile nacrtane trobojke na trupu.

Pored ovih i drugi avioni su imali trobojku na trupu.Medjutim, pojavila se potreba za autentičnom srpskom oznakom.Zato je Komandi savezničke vojske upućen zahtev za izgled i crtanje tih oznaka na avione. Odgovor je usledio 9 jula 1918g,kada su uveliko trajale pripreme za proboj fronta.Zbog toga je dobijen rok do 20 jula da se ove oznake nacrtaju na avione.Ceo predmet je upućen Vrhovnoj komandi srpske vojske od generala Šarpija,a ona ga je prosledila komandiru eskadrile 521 ,kapetanu Nikoli Žikiću.On je prokomentarisao da je to predložena ruska kokarda-trobojka,pa je uputio Vrhovnoj komandi zahtev za tumačenje ovog predloga,jer je srpski predlog bio crvena boja u sredini,zatim plava i spolja bela boja.Dalji zahtev za tumačenje ove kokarde uputio je potpukovnik Mirković,komandant aeroplanske eskadre,načelniku Inžinjerskog odelenja Vrhovne komande,pod hitno ,jer je rok za postavljanje na avione bio kratak.Zbog toga je pukovnik Kalafatović ,načelnik Operativnog odelenja,23 jula ,izdao naredbu,da se prekine postavljanje srpskih kokardi na avione dok se ne dobije novo naredjenje.


[ Attachment: You are not allowed to view attachments ]
Kokarda kakvu su tražili srpski oficiri.


Tako je izostalo crtanje srpskih oznaka na avionima.Ipak izgleda da je na nekim  bila ovakva oznaka.Tako na slici Spada pilota Miodraga Miletića,vide se oznake ispod krila,gde bi boje mogle da odgovaraju traženim redosledom(crvena boja u sredini,zatim plava i spolja bela ).

[ Attachment: You are not allowed to view attachments ]


Nakon rata vladalo je šarenilo oznaka ,srpsko- francuske,neke nove,čak i ruske.Tada se nije mnogo razmišljalo o oznakama na avionima,jer se tek stvarala nova država,a u avijaciji su bili zajedno dojučerašnji neprijatelji. Tako da je u to vreme na krilima i repu bile jugoslovenske trobojke ,kao i rondele najrazličitijih kombinacija.Tada su na repu i trupu crtali trobojke Srbije,Rusije,i novonastale države SHS.Kopirali su i označavanje carske Rusije,pa su tako rusku rondelu postavljali na oba krila gore i dole i  na vertikalnom stabilizatoru sa obe strane.

[ Attachment: You are not allowed to view attachments ]

[ Attachment: You are not allowed to view attachments ]




* srpskapredlog.jpg (6.71 KB, 166x155 - viewed 608 times.)

* miodragmiletic.jpg (34.24 KB, 464x229 - viewed 287 times.)

* kombinacija2.jpg (9.68 KB, 166x156 - viewed 630 times.)

* branderburgb2.jpg (51.44 KB, 770x262 - viewed 321 times.)
Logged
kosta1961
Prijatelj foruma
zastavnik
*
Offline Offline

Posts: 1 244


« Reply #2 on: July 26, 2016, 06:36:10 pm »

Na nekim avionima su bile i rondele kao kod britanaca,crvema tačka,oko nje beo krug i na kraju plavi krug.

[ Attachment: You are not allowed to view attachments ]


Postojale su i neke varijacije kao ,crvena tačka sa plavim obrubom,pa beo krug i nakraju crveni krug.

[ Attachment: You are not allowed to view attachments ]


Naravno na nekim avionima su bile rondele predložene još na Solunskom frontu.Pored toga crtani su ševroni na trupu i krilima.Oni su bili u bojama dršave SHS,i na krilima su crtani sa vrhom okrenutim ka napadnoj ivici krila,a na trupu sa vrhom okrenutim u paravcu kretanja.

[ Attachment: You are not allowed to view attachments ]


[ Attachment: You are not allowed to view attachments ]

Phönix D.II serije Ba.122 na aerodromu Novi Sad početkom dvadesetih.Uočavaju se ševromi na trupu i ispod dolnjih krila,kao i trobojka na vertikalnom stabilizatoru       

Na većini aviona registarski brojevi su ostali onakvi kakvi su bili u francuskim ili austrougarskim eskadrilama .
Ovakve oznake su bile do 1923g kada se donosi uredba o označavanju aviona.


* kombinacija1.jpg (8.86 KB, 172x162 - viewed 607 times.)

* kombinacija.jpg (10.71 KB, 156x159 - viewed 634 times.)

* sevroni.jpg (46.47 KB, 465x648 - viewed 305 times.)

* Phönix D.II Novi Sad.jpg (26.77 KB, 340x242 - viewed 740 times.)
Logged
duje
kapetan bojnog broda
*
Offline Offline

Gender: Male
Posts: 17 876



« Reply #3 on: July 26, 2016, 06:45:04 pm »

Wikipedija:

-Kraljevina Jugoslavija bila je država, koja je nastala 1929. godine  preimenovanjem Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca....

-Prvi svjetski rat bio je globalni oružani sukob između dva saveza država (Antanta i Središnje sile) koji se odvijao na više kontinenata od 28. srpnja 1914. do 11. studenog 1918.

A naslov teme je.."Označavanje letelica Kraljevine Jugoslavije u Prvom svetskom ratu"

Logged
jadran2
Stručni saradnik - istorija RM
kapetan bojnog broda
*
Offline Offline

Posts: 13 150



« Reply #4 on: July 26, 2016, 07:02:25 pm »

Tako je.
Logged
Рашо
Stručni saradnik - RV i PVO
kapetan korvete
*
Offline Offline

Gender: Male
Posts: 6 900



« Reply #5 on: July 26, 2016, 07:05:40 pm »

Наслов теме је промјењен. Ем је било историјски нетачно, ем некоректно према сјенима српских авијатичара...
Logged
kosta1961
Prijatelj foruma
zastavnik
*
Offline Offline

Posts: 1 244


« Reply #6 on: July 27, 2016, 03:09:59 pm »

Momci dobro je da ste promenili naslov!
Ovaj tekst sam imao od ranije ,malo sam ga prekontrolisao ,ali ne i naslov.
Hteo sam da napišem nešto i o seriskim i registarskom brojevima na tadašnim avionima,ali o tome ima malo podataka.
Pored označavanja ,bojenja i seriskim brojevima aviona Srbije,mislio sam da kasnije nastavim sa avionima SHS i Jugoslavije.
Logged
Pages: [1]   Go Up
  Print  
 
Jump to:  

Powered by MySQL Powered by PHP Powered by SMF 1.1.19 | SMF © 2013, Simple Machines
Simple Audio Video Embedder

SMFAds for Free Forums
Valid XHTML 1.0! Valid CSS!
Page created in 0.038 seconds with 23 queries.